Widłak goździsty – ziele widłaka

Lycopodium clavatum L.

ang. stag's-horn clubmoss;
hiszp. licopodio;
niem. Keulen-Bärlapp;
franc. lycopode officinal;
ros. плаун булавовидный;

Widłak goździsty to wiecznie zielona roślina zarodnikowa, ceniona w tradycyjnym zielarstwie głównie za właściwości wspierające regenerację wątroby oraz łagodzenie problemów z układem moczowym. Rośnie bardzo powoli w suchych lasach iglastych i na wrzosowiskach, tworząc długie, płożące się pędy, które przypominają zielone sznury pokryte drobnymi igiełkami. Surowiec zbiera się latem, ucinając jedynie nadziemne części rośliny w sposób niezwykle ostrożny, ponieważ widłak jest pod ścisłą ochroną i wolno go pozyskiwać wyłącznie ze specjalistycznych upraw lub za zgodą odpowiednich służb. Po wysuszeniu ziele zachowuje swój intensywnie zielony kolor, służąc do przygotowywania okładów i naparów pomagających przy bolesnych skurczach oraz stanach zapalnych organów wewnętrznych.

Co to jest ziele widłaka? Opis rośliny – informacje ogólne

Widłak goździsty to prymitywna roślina naczyniowa, która nie wytwarza kwiatów ani nasion, lecz rozmnaża się za pomocą zarodników. Jej pędy mogą osiągać nawet metr długości, płożąc się po dnie lasu i co kawałek wypuszczając pionowe, rozwidlone gałązki zakończone kłosami zarodnionośnymi. Cała roślina jest gęsto pokryta bardzo drobnymi, miękkimi listkami, które na końcach posiadają charakterystyczny, biały włos (ości), przypominający wyglądem szczecinę goździka. Widłak posiada bardzo płytki system korzeniowy, składający się z cienkich, nitkowatych korzonków przybyszowych wyrastających bezpośrednio z płożących łodyg.

W tradycji ludowej widłak był nazywany „niedźwiedzią łapą” lub „kołtunem” i przypisywano mu niemal magiczne właściwości ochronne. Dawniej wierzono, że spanie na poduszce wypełnionej suszonym zielem pomaga na skurcze nóg i nocne poty, a noszenie gałązki przy sobie chroni przed chorobami nerek. Zarodniki widłaka, znane jako „mąka czarownic”, były wykorzystywane do tworzenia efektownych błysków podczas widowisk, ponieważ są niezwykle palne. Zielarki polecały okłady z widłaka osobom cierpiącym na reumatyzm oraz uporczywe bóle wątroby. Do dziś roślina ta uchodzi za jeden z najbardziej zagadkowych i szlachetnych surowców leśnych, wymagający od zbieracza dużej wiedzy i pokory wobec przyrody.

Ziele widłaka jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest ziele widłaka (Lycopodii herba).

Skład ziela widłaka

Głównymi składnikami czynnymi są specyficzne alkaloidy (m.in. likopodyna i klawatyna), które decydują o silnym działaniu rośliny. Ziele zawiera także flawonoidy, trójterpeny, kwasy organiczne oraz śladowe ilości soli mineralnych. Należy pamiętać, że ze względu na zawartość alkaloidów ziele widłaka wymaga precyzyjnego dawkowania.

Właściwości ziela widłaka

Wysuszone ziele jest niemal bezwonne, a w smaku początkowo mdłe, po chwili staje się lekko gorzkie i cierpkie. Prawidłowo przygotowany napar ma barwę jasną, słomkową i jest dość klarowny. Suche pędy są bardzo lekkie i pozostają elastyczne nawet po całkowitym odparowaniu wody.

Jak działa ziele widłaka

Związki zawarte w widłaku działają przede wszystkim rozkurczowo na mięśnie gładkie dróg moczowych i żółciowych, co ułatwia przepływ płynów ustrojowych i łagodzi ból. Ziele wykazuje również właściwości moczopędne oraz wspiera procesy odtruwania wątroby, pomagając w regeneracji jej komórek po obciążeniach. Stosowany zewnętrznie widłak działa kojąco na podrażnioną skórę i pomaga zmniejszyć napięcie mięśniowe.

Współczesna fitoterapia zaleca widłak goździsty jako wsparcie w przewlekłych problemach z pęcherzem, piasku w nerkach oraz przy zastojach żółci. Regularne stosowanie naparów pod okiem specjalisty pomaga unormować pracę układu wydalniczego i niweluje uczucie ucisku w okolicach podżebrza. Roślina ta jest również ceniona przez osoby borykające się z bolesnymi skurczami łydek i stóp, gdyż okłady z parzonego ziela przynoszą szybkie rozluźnienie i ulgę. Dzięki swojemu działaniu metabolicznemu widłak wspiera organizm w usuwaniu nadmiaru kwasu moczowego, co może być istotne przy skłonnościach do dny moczanowej.

Jak stosować ziele widłaka

W kuchni wysuszone ziele widłaka goździstego nie znajduje zastosowania kulinarnego ze względu na specyficzny skład chemiczny, jednak w domowym zielarstwie jest cenione jako surowiec do przygotowywania specjalistycznych herbat pitych w bardzo małych porcjach przy problemach z pęcherzem. Można je również wykorzystywać do tworzenia ziołowych wyciągów na bazie czystej wody, które dodaje się do letnich napojów oczyszczających, co wspomaga codzienną pracę nerek i ułatwia usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. Domowy odwar z widłaka idealnie nadaje się do przygotowania ciepłych kompresów na okolice lędźwi, co przynosi znaczną ulgę przy nawracających bólach kręgosłupa i kolkach nerkowych.

Branża kosmetyczna chętnie sięga po widłak przy produkcji zasypek i pudrów leczniczych, ponieważ ziele to pomaga utrzymać suchość skóry i zapobiega powstawaniu bolesnych odparzeń w zgięciach stawów. W życiu codziennym spanie na suchych pędach widłaka umieszczonych w płóciennym woreczku pomaga wyciszyć skurcze nocne i poprawia komfort wypoczynku u osób starszych cierpiących na reumatyzm. W ogrodnictwie widłak jest traktowany jako wskaźnik czystości środowiska, a jego obecność w pobliskim lesie świadczy o wysokiej jakości powietrza i gleby. Suszone pędy można również wykorzystać do tworzenia naturalnych dekoracji i wianków, które zachowują zieloną barwę przez wiele miesięcy. Widłak może być również stosowany jako dodatek do kąpieli nasiadowych, które pomagają złagodzić podrażnienia dróg moczowych i przyspieszają gojenie drobnych otarć naskórka.

Zalecane środki ostrożności

Ziele widłaka zawiera alkaloidy i powinno być stosowane z dużą rozwagą. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest ciąża, karmienie piersią oraz wiek dziecięcy. Osoby cierpiące na ciężkie biegunki, niedrożność jelit lub choroby neurologiczne powinny unikać tego surowca. Nie należy przekroczyć zalecanych dawek, ponieważ nadmiar naparu może powodować nudności i zawroty głowy.

Sposób przechowywania ziela widłaka

Surowiec należy przechowywać w suchym i ciemnym miejscu, najlepiej w szczelnych słojach lub papierowych torebkach owiniętych folią. Widłak jest wrażliwy na wilgoć, która może pozbawić go właściwości rozkurczowych i spowodować szarzenie pędów.

Zalecany sposób spożycia ziela widłaka

Napar z ziela widłaka

Pół łyżeczki suszonego ziela (ok. 1,0 g) zalać szklanką wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez 15 minut. Odcedzić i pić tylko raz dziennie, małymi łykami, najlepiej rano na czczo w celu wsparcia pracy wątroby. Wyciąg wodny z widłaka można stosować zewnętrznie do przemywania ran i podrażnień skóry, również w formie kompresów na bolące stawy.

Tynktura z ziela widłaka

1 część surowca zalać 5 częściami alkoholu o stężeniu 60-65% (najlepiej podgrzanego do temperatury 50-60 st.C). Odstawić do maceracji na 14 dni. Po upływie dwóch tygodni zlać, przefiltrować. Stosować kuracje trzytygodniowe: w I tygodniu pić 2x dziennie po 5 ml, w kolejnych tygodniach 1x dziennie 5 ml. Kurację powtarzać co kwartał.

Okłady z ziela widłaka na skurcze

Garść suszonego ziela zalać niewielką ilością wrzątku, aby powstała miękka masa. Ciepłe ziele zawinąć w gazę i przyłożyć do miejsca objętego skurczem na 20–30 minut. Taki okład pomaga rozluźnić napięte mięśnie.

Mieszanki ziołowe z zielem widłaka

Mieszanka wspierająca pracę wątroby

20 g ziela widłaka
40 g ziela dziurawca
40 g liścia mniszka

Wymieszać składniki. Łyżeczkę mieszanki zalać szklanką wrzątku i parzyć 15 minut. Pić raz dziennie po obiedzie, aby wspomóc regenerację wątroby i ułatwić trawienie.