Wierzbówka kiprzyca - ziele wierzbówki

Wierzbówka kiprzyca - ziele wierzbówki
(Epilobium angustifolium)

ang. fireweed, great willowherb;
hiszp. Epilobio, adelfilla;
niem. Schmalblättrige Weidenröschen;
fran. l’epilobe en épi;
ros. иван-чай узколистный;

Wierzbówka kiprzyca to zioło nieco zapomniane i współcześnie rzadko stosowane w medycynie ludowej. O ile z jej obecności na polach niewątpliwie cieszą się pszczelarze (to roślina silnie miododajna – z 1 ha zajętej przez nią powierzchni można uzyskać nawet do 600 kg miodu), to dla rolników stanowi uciążliwy chwast. Nie tylko nie jest spożywana przez zwierzęta gospodarskie i bardzo szybko rozsiewa się zarówno z nasion, jak i poprzez podziemne kłącza, lecz również wyjaławia glebę ze składników odżywczych i wykazuje tendencję do wyraźnego zagłuszania innego roślinności, co przyczynia się do zubożenia biologicznego niekiedy rozległych obszarów. Wierzbówkę łatwo rozpoznać – w okresie kwitnięcia, czyli od lipca do sierpnia, tworzy rozległe, fioletowe łany. Dla człowieka jest rośliną jadalną. Indianie oraz ludy Kamczatki tradycyjnie spożywały młode pędy (szczególnie zabarwione na czerwono) w postaci surowej i po obgotowaniu, w Rosji z liści wierzbówki parzono odżywczą herbatę, zaś w Europie z młodych liści przyrządzano wiosenne sałatki. Medycyna ludowa zaleca stosowanie wierzbówki w chorobach układu moczowego i chorobach prostaty.

   Co to jest wierzbówka? Opis rośliny – informacje ogólne

Wierzbówka kiprzyca należy do grupy wieloletnich bylin z rodziny wiesiołkowatych występujących w strefie okołobiegunowej całej półkuli północnej, od Europy, przez Azję aż po kontynent amerykański. Należy do roślin łatwo przystosowujących się do zmian zachodzących w środowisku naturalnym, w tym również przekształceń krajobrazu powodowanych działalnością człowieka. Najczęściej spotkać ją można na łąkach, pastwiskach, przy miedzach, w zaroślach na skrajach lasów i na brzegach wód stojących i płynących, choć coraz częściej porasta również żwirowiska, torowiska, leśne poręby i nieużytki. Preferuje gleby bogate w azot. Dorasta do wysokości nawet 2 m tworząc rozległe łany – uwagę zwracają nie tyle jej lancetowate, wąskie liście przypominające kształtem liście wierzby, co raczej czerwono-fioletowe kwiaty o średnicy nawet 4 cm, zebrane w szczytowe grona kwitnące stopniowo od dołu ku górze łodygi. Właśnie ze względu na swój dekoracyjny charakter oraz łatwość uprawy wierzbówka kiprzyca bywa chętnie wybieraną rośliną sadzoną w przydomowych ogródkach i na skalniakach.

   Surowiec zielarski:

ziele wierzbówki (herba epilobii angustifolii) 100%

Skład

Ziele wierzbówki zawiera liczne kwasy (ursolowy i jego pochodne, oleinowy, oleanolowy, palmitynowy, stearynowy, linolenowy i linolowy, ponadto kwas laurowy, chlorogenowy i mirystynowy), taniny, sterole i  silne fitoncydy. Obfituje w glikozydy i kwercytrynę, mirycetynę, kempferol i kampesterol.

Właściwości

Ziele wierzbówki do celów leczniczych zaleca się zbierać w okresie kwitnienia i suszyć w temperaturze do 50 st.C. Prawidłowo wysuszone ziele zachowuje zieloną barwę liści, czerwone zabarwienie łodyżek oraz dopuszcza obecność fragmentów kwiatów i nasion (te ostatnie mogą być otulone białym puchem).

   Działanie

Wierzbówka kiprzyca zaliczana jest przez medycynę naturalną do roślin o działaniu silnie moczopędnym. Pobudza działanie nerek i stymuluje wydzielanie moczu, a jednocześnie ułatwia jego wydalanie np. w dolegliwościach związanych z przerostem prostaty. Równocześnie wierzbówka uznawana jest za ziele antyseptyczne, bakterio- i wirusobójcze, ogólnie odkażające cały układ moczowy i zapobiegających rozwojowi infekcji i stanów zapalnych w obrębie pęcherza, moczowodów i nerek. Prowadzone badania naukowe potwierdziły korzystny wpływ spożywania wierzbówki w przypadku chorób dróg żółciowych i wątroby, w szczególności w zakresie wzmocnienia działania leków lipotropowych i spazmolitycznych. Ponadto ziele wierzbówki uznaje się za surowiec estrogeny oraz poprawiający wygląd i kondycję skóry u osób cierpiących na trądzik.

 

   Zastosowanie

Wierzbówka kiprzyca w ziołolecznictwie

Ziele wierzbówki na choroby nerek i prostatę

Substancje czynne obecne w zielu wierzbówki kiprzycy działają pobudzająco na wydzielanie moczu. Okazują się pomocne w skąpomoczu i chorobach wymagających „oczyszczenia” dróg moczowych, np. kamicy nerkowej, pomagają również w wydaleniu moczu przy jego zastojach, powodowanych np. przerostem gruczołu krokowego. Równocześnie wykazują właściwości antybakteryjne, przeciwwirusowe i antygrzybiczne, dzięki czemu przeciwdziałają rozwojowi stanów zapalnych w obrębie nerek i pozostałych narządów układu moczowego i płciowego. Działają delikatnie przeciwbólowo i rozkurczowo. Jak wskazują prowadzone badania naukowe, ziele wierzbówki wydaje się wpływać na obniżenie poziomu DHT (dihydrotestosteronu) w organizmie, a tym samym zapobiega przeroście prostaty w konsekwencji prowadzącym do raka gruczołu krokowego. Przeciwdziała także łysieniu typu męskiego. 

Ziele wierzbówki na wątrobę

Medycyna ludowa uznaje ziele wierzbówki za korzystnie oddziałujące na pracę wątroby i dróg żółciowych. Substancje czynne obecne w roślinie wykazują działanie lipotropowe, tzn. wspomagające metabolizm tłuszczów w organizmie. Surowic chroni narządy wewnętrzne przed stłuszczeniem spowodowanym przez nieprawidłową dietę, ułatwia detoksykację i oczyszczenie organizmu, chroni wątrobę przed odkładaniem się trujących metabolitów w jej wnętrzu, a tym samym obniża ryzyko pojawienia się stanów zapalnych czy marskości. 

Ziele wierzbówki na hirsutyzm

Związki zawarte w zielu wierzbówki to substancje o działaniu antyandrogennym. Zmniejszają oddziaływanie męskich hormonów płciowych (głównie testosteronu) na organizm, które może być przyczyną takich schorzeń jak np. hirsutyzm, łysienie typu męskiego czy trądzik. Wierzbówka uwrażliwia organizm na wpływ estrogenu, zmniejsza skłonność do problemów skórnych, a przy okazji – skłonność do występowania nadmiernego owłosienia u kobiet, w szczególności na twarzy, klatce piersiowej, na brzuchu i w okolicach intymnych. Pomaga w regulacji cyklu miesiączkowegoa. 

Ziele wierzbówki na trądzik i łuszczycę

Obok właściwości przeciwzapalnych i antybakteryjnych substancje czynne zawarte w zielu wierzbówki oddziałują również na funkcjonowanie komórek skórnych. Zmniejszają wydzielanie łoju (sebum) i zmieniają jego strukturę na bardziej płynną, co z jednej strony ogranicza stopień przetłuszczenia skóry, zmniejsza skłonność do tworzenia się ropnych wyprysków i stanów zapalnych mieszków włosowych, a z drugiej – przeciwdziała powstawaniu szpecących zaskórniaków. Regularne spożywanie ziela wierzbownicy ogranicza keratynizację naskórka, czyli hamuje jego rogowacenie. Tym samym łagodzi objawy takich schorzeń jak łupież, atopowe zapalenie skóry czy łuszczyca. Jednocześnie zapobiega nadmiernemu narastaniu skóry w tak newralgicznych miejscach jak pięty czy łokcie, co pomaga w prawidłowej pielęgnacji ciała i ogranicza konieczność stosowania zabiegów estetycznych, np. peelingu.

Wierzbówka w gastronomii

Wierzbówka, jako roślina jadalna, w przeszłości powszechnie spożywana była w postaci surowiej i gotowanej jako dodatek do sałatek, surówek, zup i nabiału. Z młodych liści przygotowywano aromatyczny napar, który w Rosji zyskał miano Iwan-czaj (herbaty Iwana). Niekiedy młode liście wierzbówki poddawano fermentacji niczym herbatę (wystarczy świeżo zebrany surowiec umieścić na 3-5 dni w szklanym słoju stojącym w ciepłym, słonecznym miejscu, codziennie mieszać, a gdy zmieni barwę na ciemną – wysuszyć, po czym otrzeć lub sproszkować wedle uznania) i tak spreparowana wierzbówka służyła do przygotowania naparu, który przez dłuższy czas spod koniec XIX w. cieszył się w Wielkiej Brytanii ogromnym uznaniem, póki… producenci chińskiej herbaty nie wyeliminowali go z rynku jako niewygodnej konkurencji. 

   Przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem do stosowania wyciągów z wierzbówki kiprzycy jest uczulenie na rośliny z rodziny wiesiołkowatych.

Interakcje - działania niepożądane - skutki uboczne

Nieznane.

   Sposób przechowywania

Zaleca się przechowywanie surowca w przewiewnej, papierowej torebce lub szklanym naczyniu, w miejscu zacienionym, suchym, wolnym od obcych zapachów oraz niedostępnym dla dzieci.

   Dawkowanie i przykładowe sposoby użycia

Napar z ziela wierzbówki kiprzycy

1 łyżkę ziela wierzbówki zalać 1 szklanką wrzącej wody. Pozostawić do zaparzenia na 20 minut. Odcedzić.  Pić do 4 szklanek naparu w ciągu doby w podziale na mniejsze porcje w stanach zapalnych układu moczowego, kamicy moczowej i przy zastojach moczu. Czysty napar, bez dodatków substancji słodzących, można wykorzystać do płukanek, kompresów i przemywania skóry.

Macerat z ziela wierzbówki kiprzycy 

Pół szklanki świeżego, posiekanego lub mielonego ziela wierzbówki zalać 2 szklankami ciepłej, przegotowanej wody. Odstawić pod przykryciem na 6 godzin. Przefiltrować. Pić 2-4 razy dziennie po 100 ml. Macerat nadaje się do spożycia przez 3 dni. Aby zachować dłuższą przydatność, należy wymieszać go z alkoholem 40% w proporcjach 1:1. 

Nalewka z ziela wierzbówki kiprzycy

100 g  suszonego ziela wierzbówki (lub 1 szklankę świeżych liści rozdrobnionych lub zmielonych) zalać 500 ml alkoholu o mocy 40-60%. Naczynie szczelnie zamknąć i odstawić w ciemne i chłodne miejsce na 14 dni. Po tym czasie przefiltrować i zlać do butelki. Pić do 3 razy dziennie po 2 łyżeczki do herbaty rozpuszczone w 100 ml wody. 

   Mieszanki ziołowe z wierzbówką kiprzycą

Tonik przeciwzapalny z wierzbówką

100 ml nalewki z wierzbówki wymieszać z 10 ml nalewki z kwiatów nagietka, 10 ml nalewki z lawendy i 100 ml spirytusu salicylowego lub kamforowego (do nabycia w aptece). Stosować 2-3 razy dziennie na chorobowo zmienione miejsca na skórze.

Tonik wybielający z wierzbówką

100 ml nalewki z wierzbówki wymieszać z 30 ml octu spożywczego (10%), 100 ml spirytusu salicylowego i 2 kroplami olejku miętowego. Stosować 2 razy dziennie na przebarwienia spowodowane trądzikiem oraz na skórę ze zmianami trądzikowymi. Tonik przeciwdziała pojawianiu się nowych plam, redukuje widoczność już istniejących przebarwień i działa silnie dezynfekująco ograniczając stan zapalny.

Maść z wierzbówką na łuszczycę 

Świeże, rozdrobnione ziele wierzbówki kiprzycy ucierać z kozim masłem w proporcji 1 łyżka ziela na 3 łyżki masła. Dokładnie wymieszać, przełożyć do wyjałowionego pojemnika, przechowywać w lodówce. Stosować 2-3 razy dziennie na zmiany skórne w przypadku trądziku, miejscowych przesuszeń i przerostów naskórka, w miejscach nadmiernego rogowacenia skóry oraz przy łuszczycy.

   Bibliografia

Farmakopea Polska
Therapeutic Potential of Polyphenols from Epilobium Angustifolium (Fireweed)
Inventing a herbal tradition: The complex roots of the current popularity of Epilobium angustifolium in Eastern Europe
Wierzbownica i wierzbówka – Epilobium L. et Chamaenerion Adans. (rodzina Oenotheraceae sive potius Onagraceae – wiesiołkowate) Właściwości lecznicze, preparaty, zastosowanie, dawkowanie - Łuskiewnik