Nostrzyk żółty – ziele nostrzyka

Melilotus officinalis L.

ang. yellow sweet clover, melilot;
hiszp. meliloto amarillo, trébol de olor;
niem. echter steinklee, gelber steinklee;
franc. mélilot officinal, petit-trèfle jaune;
ros. донnik лекарственный, донnik жёлтый;

Nostrzyk żółty to roślina, którą najłatwiej rozpoznać po słodkim, miodowym zapachu schnącego siana. Za ten aromat odpowiada kumaryna – związek, który sprawia, że ziele jest niezwykle skuteczne w dbaniu o drożność naczyń krwionośnych i limfatycznych. Aby jednak nostrzyk był bezpieczny i zachował swoje właściwości, musi być zebrany w słoneczny dzień i starannie wysuszony.

Co to jest ziele nostrzyka? Opis rośliny – informacje ogólne

Nostrzyk żółty to dwuletnia roślina z rodziny bobowatych, która pospolicie występuje na terenie całej Polski. Najczęściej można go spotkać na nieużytkach, przydrożach i kamienistych zboczach, gdzie dorasta nawet do metra wysokości. Ma drobne, trójlistkowe liście i charakterystyczne, drobne, żółte kwiaty zebrane w długie i wąskie grona. Kwitnie od lipca do sierpnia, przyciągając mnóstwo pszczół – jest jedną z najbardziej wydajnych roślin miododajnych. Surowcem zielarskim są górne części pędów wraz z liściami i kwiatami, wybierane na początku kwitnienia.

W tradycji ludowej nostrzyk był nazywany „nozdrekiem” lub „pszczelim zielem”. Ze względu na swój intensywny zapach, gospodynie często wkładały go do szaf z bielizną, co miało nie tylko nadawać ubraniom świeżość, ale też skutecznie odstraszać mole. W dawnej medycynie wiejskiej świeże, roztarte ziele stosowano jako okłady na trudno gojące się rany i „złe humory” skóry. Wierzono również, że noszenie gałązki nostrzyka przy sobie pomaga w zachowaniu pogody ducha i odpędza lęki.

Ziele nostrzyka jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest ziele nostrzyka (Meliloti herba).

Skład ziela nostrzyka

Najważniejszym składnikiem jest kumaryna oraz jej pochodne (m.in. melilotyna). Ziele zawiera również flawonoidy, śluzy, garbniki, sole mineralne oraz kwasy organiczne.

Właściwości ziela nostrzyka

Wysuszone ziele ma szarozielony kolor i bardzo silny, przyjemny zapach przypominający świeżo skoszoną łąkę lub wanilię. Smak naparu jest specyficzny – początkowo słonawy, później przechodzi w wyraźną, ziołową gorycz, która długo utrzymuje się na podniebieniu.

Jak działa ziele nostrzyka

Związki zawarte w nostrzyku działają przede wszystkim na układ krążenia. Kumaryna pomaga uszczelnić naczynia krwionośne i poprawia przepływ krwi oraz limfy, co bezpośrednio przekłada się na mniejsze obrzęki nóg. Ziele działa również rozkurczowo na mięśnie gładkie i pomaga wyciszyć stany zapalne w obrębie żył.

Współczesne zielarstwo ceni nostrzyk głównie jako naturalną pomoc dla osób, które borykają się z "ciężkimi nogami" i żylakami. Picie naparów pomaga usprawnić krążenie, dzięki czemu krew nie zalega w naczyniach, a nocne skurcze łydek stają się rzadsze. Roślina ta sprawdza się również przy problemach z hemoroidami oraz w stanach zapalnych naczyń chłonnych. Dodatkowo nostrzyk działa lekko uspokajająco, dlatego bywa pomocny przy kłopotach z zasypianiem wywołanych napięciem nerwowym. Należy jednak pamiętać o umiarze – nostrzyk to silne ziele i nie wolno przekraczać zalecanych porcji, aby nie obciążyć nadmiernie wątroby.

Jak stosować ziele nostrzyka

W kuchni nostrzyk, ze względu na swój aromat, bywa używany do aromatyzowania domowych nalewek, miodów oraz niektórych rodzajów serów. W przemyśle spożywczym ekstrakty z tej rośliny dodaje się do tytoni oraz wyrobów cukierniczych, by nadać im waniliową nutę. W kosmetyce napary z nostrzyka są świetne do przemywania cery naczynkowej – pomagają zmniejszyć zaczerwienienia i koją podrażnienia. Można go również znaleźć w składzie kremów do nóg, które mają przynosić ulgę po całym dniu stania. W domu suszone ziele nostrzyka idealnie nadaje się do robienia zapachowych woreczków do garderoby; jego aromat utrzymuje się bardzo długo i skutecznie chroni wełniane ubrania przed szkodnikami. W ogrodzie nostrzyk jest ceniony przez pszczelarzy, ponieważ produkuje ogromne ilości nektaru, a jako roślina motylkowa naturalnie użyźnia glebę, wzbogacając ją w azot

Zalecane środki ostrożności

Naparów z nostrzyka nie zaleca się kobietom w ciąży oraz matkom karmiącym. Ze względu na zawartość naturalnej kumaryny, osoby przyjmujące leki wpływające na parametry krwi lub borykające się z wrażliwością wątroby powinny skonsultować wprowadzenie surowca do diety ze specjalistą. Warto zachować umiar w stosowaniu i trzymać się zalecanych porcji dziennych, aby cieszyć się wyłącznie pozytywnym wpływem rośliny na organizm.

Sposób przechowywania ziela nostrzyka

Ziele należy trzymać w szczelnym, papierowym opakowaniu lub szklanym słoiku, w całkowicie suchym i zacienionym miejscu. Wilgoć jest największym wrogiem tego surowca.

Zalecany sposób spożycia ziela nostrzyka

Napar z ziela

Pół łyżeczki suszu (ok. 1,5 g) zalać szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem przez 10 minut. Pić najwyżej dwa razy dziennie po pół szklanki. Nie stosować dłużej niż przez dwa tygodnie bez przerwy.

Okłady na opuchnięte nogi

Dwie łyżki ziela zalać szklanką wrzątku, parzyć 20 minut. W wystudzonym naparze namoczyć gazę i przykładać do miejsc z obrzękami na 15–20 minut.

Mieszanki ziołowe z zielem nostrzyka

Mieszanka na "ciężkie nogi"

30 g ziela nostrzyka
40 g liścia kasztanowca
30 g ziela ruty.

Wymieszać składniki. Jedną łyżeczkę mieszanki zalać szklanką gorącej wody, parzyć 15 minut. Odcedzić. Pić raz dziennie po posiłku.