Ashwagandha - korzeń witanii ospałej - cięty

Withania somnifera radix

ang. ashwagandha, Indian ginseng;
hiszp. ashwagandha, ginseng indio;
niem. Schlafbeere, Ashwagandha;
franc. ashwagandha;
ros. ашваганда;

Ashwagandha (po polsku aszwaganda) to nazwa korzenia witanii ospałej (Withania somnifera), od tysięcy lat stanowiącego kluczowy komponent tradycyjnych systemów Ayurwedy w Indiach i innych rejonach Azji Południowej. Ayurweda ceniła ashwagandhę za jej tradycyjną rolę w wspieraniu organizmu w okresach zmęczenia i wyczerpania sił witalnych, a także w przywracaniu równowagi w trudnych momentach życia.

Co to jest ashwagandha? Opis rośliny – informacje ogólne

Witania ospała to roślina z rodziny psiankowatych, w stanie naturalnym występująca w tropikalnych, gorących rejonach Środkowej i Południowej Azji oraz Bliskiego Wschodu. Dorasta do wysokości 150 cm i z wyglądu przypomina niewielki krzew o lekko wydłużonych, matowych liściach. Jej zielonkawe kwiaty kształtem przypominają dzwonki, zaś jadalne, ciemnopomarańczowe lub brązowe owoce (jagody), nawet dojrzałe, zamknięte są w kwiatowym kielichu (podobnie jak owoce miechunki peruwiańskiej - Physalis peruviana). Tradycyjnie Ayurweda wykorzystywała różne części rośliny (w tym kwiaty, liście, owoce i nasiona) w zależności od ich historycznego przeznaczenia, lecz w obrocie handlowym największą popularność w Europie zyskały korzenie. Ashwagandha należy do roślin blisko spokrewnionych z dobrze znanymi nam pomidorami czy papryką, a jej uprawa możliwa jest również w polskich warunkach klimatycznych, choć wymaga ochrony przed mrozem.

Korzeń ashwagandhy jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest korzeń witanii (radix withaniae) 100%.

Skład ashwagandhy

Korzenie witanii zawierają związki aktywne biologicznie należące do grupy alkaloidów (m.in. somniferyna i tropina), fitosterole (beta-sitosterol), witanolidy (laktony steroidowe), kumaryny (skopoletynę) oraz fenolokwasy. Witanolidy stanowią główną grupę związków, które są obecnie przedmiotem intensywnych badań naukowych.

Właściwości ashwagandhy

Świeżo zebrany korzeń żeńszenia indyjskiego wyróżnia się bardzo przykrym zapachem (ashwagandha w sanskrycie oznacza dosłownie „koński smród”), lecz suszony traci nieprzyjemny aromat. Ma jasną, kremowo-żółtą barwę.

Jak działa korzeń ashwagandhy

Korzeń ashwagandhy od tysięcy lat jest cenionym surowcem w tradycyjnym systemie Ayurwedy, gdzie był wykorzystywany do wspierania sił witalnych i przywracania równowagi organizmu w okresach wyczerpania. Substancje w nim zawarte stanowią przedmiot intensywnych badań naukowych, zwłaszcza pod kątem wpływu na procesy poznawcze i mechanizmy samoregulacji w układzie nerwowym. Tradycyjnie surowiec stosowano, aby usprawnić pamięć, koncentrację i ułatwić przyswajanie informacji, co bywa pomocne dla osób w każdym wieku. Historyczne opisy wskazują na rolę ashwagandhy w przywracaniu dobrego nastroju oraz łagodzeniu wewnętrznego napięcia. Ashwagandha wzbudza również zainteresowanie nauki ze względu na potencjał antyoksydacyjny oraz właściwości wspierające w kontekście metabolizmu. W Ayurwedzie ashwagandha jest tradycyjnie wykorzystywana do wspierania potencji i libido oraz poprawy płodności u mężczyzn poprzez wpływ na jakość nasienia. Ze względu na swój historyczny wkład w utrzymanie witalności, jest także ceniona przez osoby aktywne fizycznie, a tradycja przypisuje jej zdolność do wspierania wydolności i regeneracji organizmu.

Jak stosować korzeń ashwagandhy

Ashwagandha, znana również jako żeń-szeń indyjski, znajduje szerokie zastosowanie w suplementacji oraz jako funkcjonalny dodatek do nowoczesnej diety. Choć jej zapach w stanie surowym jest specyficzny, sproszkowany korzeń staje się coraz popularniejszym składnikiem prozdrowotnych koktajli i smoothie. W medycynie ajurwedyjskiej korzeń ten często łączony jest z ciepłym mlekiem i miodem, co ma na celu ułatwienie przyswajania składników aktywnych i zneutralizowanie smaku.

Zalecane środki ostrożności

Ashwagandhy nie powinny stosować kobiety w ciąży oraz karmiące piersią. Ze względu na potencjalny wpływ na funkcjonowanie tarczycy i układu nerwowego, spożywanie korzenia witanii ospałej nie jest zalecane u osób, które przyjmują leki mające wpływ na ośrodkowy układ nerwowy lub na poziom hormonów, a także u osób, u których występują zaburzenia pracy tarczycy. Ashwagandha może nasilać działanie alkoholu, dlatego w okresie stosowania należy unikać jego spożycia. W przypadku wystąpienia objawów niepożądanych, takich jak podrażnienia skóry lub dolegliwości żołądkowe, należy odstawić surowiec i zasięgnąć porady lekarza.

Sposób przechowywania ashwagandhy

Zaleca się przechowywanie surowca w przewiewnej, papierowej torebce lub szklanym naczyniu, w miejscu zacienionym, suchym, wolnym od obcych zapachów oraz niedostępnym dla dzieci.

Zalecany sposób spożycia ashwagandhy

Napar z korzenia ashwagandhy

2 łyżeczki ciętego korzenia ashwagandhy zalać 200 ml wrzącej wody. Pozostawić do zaparzenia na 10 minut pod przykryciem. Odcedzić. Spożyć w ciągu dnia w celu wsparcia sił witalnych organizmu.

Sproszkowany korzeń żeń-szenia

Korzeń ashwagandhy zmielić do postaci proszku. Dodawać do jogurtu, kefiru, ulubionego koktajlu owocowego lub smoothie. Stosować wyłącznie w małych ilościach kulinarnych, nie przekraczających 5 g (ok. 1 łyżeczki) dziennie.

Nalewka z ashwagandhy

1 część rozdrobnionych korzeni żeń-szenia indyjskiego zalać 5 częściami alkoholu 40-60%. Odstawić do maceracji w ciemne miejsce na 14 dni, regularnie wstrząsając. Po upływie dwóch tygodni przefiltrować i przelać do ciemnej butelki. Stosować w niewielkich ilościach jako dodatek wzmacniający.