Lawenda wąskolistna (lekarska) – kwiat lawendy

Lavandula angustifolia Mill.

ang. lavender flower;
hiszp. flor de lavanda;
niem. Lavenderblüten;
franc. fleur de lavande;
ros. цветки лаванды узколистной;

Kwiat lawendy to skuteczny naturalny środek uspokajający, stosowany powszechnie do redukcji napięcia nerwowego, łagodzenia skutków przewlekłego stresu oraz ułatwiania zasypiania. Ten śródziemnomorski krzew gromadzi w swoich fioletowych kwiatach duże ilości cennego olejku eterycznego o unikalnych właściwościach relaksujących. Napary z lawendy wyciszają nadmierne pobudzenie emocjonalne, znoszą bolesne skany skurczowe jelit i żołądka na tle nerwowym, pobudzają wydzielanie soku żołądkowego oraz ułatwiają nocną regenerację. To zioło dla każdego, kto zmaga się z bezsennością, stanami lękowymi, nerwicą wegetatywną, lękiem wolnocłowym lub problemami trawiennymi wywołanymi przez stres.

Co to jest lawenda wąskolistna? Opis rośliny – informacje ogólne

Lawenda wąskolistna to silnie rozkrzewiona, zimozielona krzewinka z rodziny jasnotowatych, osiągająca zazwyczaj do 70 centymetrów wysokości. Wykształca wzniesione, zdrewniałe w dolnej części pędy oraz wąskie, lancetowate, całobrzegie liście o podwiniętych brzegach, które za młodu są srebrzysto owłosione, a z czasem stają się zielone. Na szczytach bezlistnych szypułek roślina formuje przerywane, kłosokształtne kwiatostany, złożone z nibyokółków skupiających drobne, dwuwargowe kwiaty o charakterystycznej, fioletowoniebieskiej barwie. Lawenda pochodzi z suchych, górzystych rejonów basenu Morza Śródziemnego, jednak ze względu na wysoką mrozoodporność jest obecnie powszechnie uprawiana w ogrodach i na plantacjach w całej Polsce.

Gwałtowny wzrost popularności i wiedzy o właściwościach lawendy nastąpił już w starożytnym Rzymie, gdzie jej kwiaty były masowo dodawane do odprężających kąpieli w termach, skąd zresztą pochodzi łacińska nazwa rośliny (lavare oznacza myć się). Średniowieczni zakonnicy i zielarze traktowali suszone kłosy jako niezawodny środek przeciwbólowy, przeciwskurczowy oraz panaceum na ukąszenia jadowitych owadów i zakażenia bakteryjne. W okresach epidemii dżumy dymem z palonej lawendy okadzano izby chorych w celu dezynfekcji powietrza i odstraszenia pcheł roznoszących zarazę. Współczesna fitoterapia w pełni potwierdza tradycyjne zastosowania, pozycjonując kwiat lawendy jako jeden z najważniejszych i najbardziej wszechstronnych surowców aromaterapeutycznych i sedatywnych (uspokajających) w medycynie naturalnej.

Kwiat lawendy jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszony, zebrany tuż przed pełnym rozwinięciem kwiat lawendy (Lavandulae flos).

Skład kwiatu lawendy

Głównym składnikiem odpowiedzialnym za aktywność surowca jest olejek eteryczny (do 3%), w którym dominują octan linalilu (do 55%) oraz wolny linalool, b-ocymen i cyneol. Kwiaty zawierają ponadto duże ilości garbników garbnikowych (do 12%), pochodne kwasu rozmarynowego, flawonoidy (luteolinę), kumaryny (umbeliferon), fitosterole oraz trójterpeny (kwas ursolowy). Unikalne połączenie lotnych związków terpeneowych bezpośrednio wpływa na receptory węchowe i układ nerwowy, warunkując natychmiastowe działanie sedatywne i rozkurczowe.

Właściwości kwiatu lawendy

Wysuszony surowiec składa się z drobnych, rurkowatych, owłosionych kielichów oraz opadłych koron o intensywnej, niebieskofioletowej lub szarofioletowej barwie. Zapach suszu jest niezwykle silny, przenikliwy, czysty, przyjemnie aromatyczny i bardzo charakterystyczny. Napar przygotowany z kwiatów lawendy odznacza się jasnosłomkowym kolorem oraz wyrazistym, początkowo bardzo perfumowanym, aromatycznym, a po chwili gorzkawym i lekko ściągającym smakiem z wyraźną, mydlaną nutą.

Jak działa kwiat lawendy

Linalool i octan linalilu zawarte w kwiatach lawendy po dostaniu się do organizmu hamują uwalnianie acetylocholiny i modyfikują działanie receptorów GABA w mózgu, co prowadzi do szybkiego obniżenia aktywności ośrodkowego układu nerwowego i efektu uspokajającego. Związki te wykazują silne działanie spazmolityczne – blokują kanały wapniowe w mięśniach gładkich, co znosi skurcze jelit, dróg żółciowych oraz naczyń krwionośnych. Garbniki działają miejscowo przeciwzapalnie i ściągająco na śluzówki, natomiast składniki olejkowe niszczą bakterie chorobotwórcze z rodzaju Streptococcus.

Współczesna medycyna rekomenduje kwiat lawendy przy stanach ogólnego wyczerpania nerwowego, lękach, trudnościach z zasypianiem, a także przy zaburzeniach nastroju wywołanych stresem. Regularne picie naparów przynosi dużą ulgę w dolegliwościach trawiennych, takich jak wzdęcia, leniwe jelita, niedokwasota żołądka oraz przy bolesnych skurczach brzucha. Surowiec jest wysoce ceniony w leczeniu napięciowych bólów głowy oraz wspomagająco przy migrenach. Stosowanie lawendy jest szczególnie uzasadnione u pacjentów cierpiących na zespół jelita drażliwego o podłożu nerwowym, u kobiet w okresie menopauzy oraz u osób starszych potrzebujących bezpiecznego wyciszenia.

Jak stosować kwiat lawendy

W ziołolecznictwie wysuszony kwiat lawendy wykorzystuje się głównie do sporządzania leczniczych naparów, które wypijane regularnie wyciszają pobudzenie nerwowe i stymulują procesy trawienne w żołądku. Z powodu dużej zawartości lotnego olejku eterycznego surowiec ten wymaga parzenia pod szczelnym przykryciem przez dziesięć minut, co skutecznie zapobiega ulatnianiu się czynnych związków uspokajających. Może być łączony z liściem melisy lekarskiej lub szyszkami chmielu, co wyraźnie potęguje działanie relaksujące i ułatwiające spokojne zasypianie. W gastronomii susz lawendowy bywa używany jako oryginalna przyprawa do pieczonych mięs baranich, wołowych i dziczyzny, natomiast w przemyśle spożywczym ekstrakty stanowią naturalny aromat do syropów owocowych i wyrobów cukierniczych. Branża spożywcza stosuje lawendę jako komponent mieszanek na uspokojenie serca, niekiedy również jako składnik herbat regulujących trawienie (regularne przyjmowanie naparu eliminuje bolesne gazy jelitowe).

Branża kosmetyczna ceni kwiat lawendy za zdolność do łagodzenia stanów zapalnych skóry oraz hamowania nadmiernego łojotoku, dodając wyciągi do toników do cery trądzikowej i szamponów do włosów przetłuszczających się. Substancje czynne przyspieszają regenerację naskórka, zwężają rozszerzone pory i działają antyseptycznie na wypryski. Domowy odwar z kwiatów idealnie nadaje się do przygotowywania odprężających kąpieli całego ciała, które redukują napięcie mięśniowe po stresującym dniu. W ogrodnictwie suszone kłosy służą jako skuteczny, ekologiczny środek do odstraszania moli odzieżowych w szafach domowych. Suszony surowiec bywa wykorzystywany do napełniania zapachowych poduszek ułatwiających sen dzieciom. Dzięki właściwościom bakteriobójczym napar bywa stosowany zewnętrznie jako płukanka łagodząca stany zapalne gardła, a przemywanie skóry łagodzi świąd po ukąszeniach komarów.

Zalecane środki ostrożności

Kwiat lawendy przyjmowany w standardowych dawkach naparu jest bezpieczny, jednak z powodu silnego działania rozkurczowego i żółciopędnego nie powinien być stosowany przy ostrym zapaleniu żołądka, czynnej chorobie wrzodowej z krwawieniami oraz przy niedrożności dróg żółciowych. Lawenda może nasilać działanie syntetycznych leków uspokajających.

Sposób przechowywania kwiatu lawendy

Surowiec należy przechowywać w suchym, chłodnym i zacienionym miejscu, wyłącznie w szczelnie zamkniętych pojemnikach szklanych lub metalowych puszkach.

Zalecany sposób spożycia kwiatu lawendy

Napar uspokajający i ułatwiający zasypianie

Jedną łyżeczkę suszonych kwiatów lawendy (ok. 1-1,5 g) zalać szklanką (200 ml) wrzącej wody. Parzyć pod szczelnym przykryciem przez 10-15 minut, po czym dokładnie przecedzić. Pić 2 razy dziennie po pół szklanki ciepłego naparu między posiłkami przy silnym stresie lub jedną szklankę na 45 minut przed udaniem się na spoczynek przy bezsenności.

Wino lawendowe

20 g kwiatów lawendy, 10 g owoców kolendry i 4 g owoców anyżu biedrzeńca zalać 0,75 litra czerwonego, wytrawnego wina. Odstawić w chłodne i ciemne miejsce na 14 dni. Wstrząsać 2-3 razy dziennie. Następnie odcedzić i zlać do docelowej butelki. Pić po 30 ml przed jedzeniem jako środek pobudzający apetyt, regulujący trawienie, żółcio- i wiatropędny.

Nalewka z kwiatów lawendy

50 g kwiatów lawendy zalać 150 ml alkoholu 40-60%. Wstrząsnąć i odstawić w ciemne miejsce do maceracji na 14 dni. Po tym czasie przefiltrować i zlać do butelki. Pić 2 razy dziennie po 1 łyżeczce.

Domowy olejek lwendowy

100 g kwiatów lawendy skropić spirytusem i zalać 300 ml gorącego oleju. Przykryć i odstawić do naciągnięcia na co najmniej 7 dni. Odcedzić i zlać do butelki. Zażywać 2-3 razy dziennie po 4 krople zmieszane z miodem przy przeziębieniach, kaszlu, katarze i zapaleniu zatok. Można używać zewnętrznie do wcierania w ciało w miejscach występowania cellulitis, rozstępów oraz zmian skórnych spowodowanych trądzikiem, zapaleniem mieszków włosowych lub łojotokiem. Dodany do kąpieli działa relaksująco na zmysły.

Rozkurczowy napar na trawienie

Pół łyżeczki kwiatów lawendy oraz pół łyżeczki liści mięty zalać szklanką wrzątku. Parzyć pod przykryciem przez 10 minut. Wypić ciepły płyn powoli, małymi łykami bezpośrednio po obfitym lub tłustym posiłku w przypadku wystąpienia wzdęć.

Mieszanki ziołowe z kwiatem lawendy

Mieszanka na poprawę pracy jelit

25 g kwiatów lawendy
25 g liści mięty pieprzowej
30 g kwiatów wiązówk
50 g kłącza pięciornika

Składniki wymieszać. 1 łyżkę tak przygotowanej mieszanki zalać 200 ml gorącej wody, po czym doprowadzić do wrzenia i gotować pod przykryciem przez ok. 3 minuty. Następnie zaparzać przez 15 minut, po czym odcedzić. Pić po pół szklanki do 4 razy dziennie między posiłkami przy bólach brzucha spowodowanych nadmierną fermentacją jelitową.

Mieszanka na poprawę apetytu

50 g kwiatów lawendy
25 g korzenia omanu
25 g liści orzecha włoskiego
25 g ziela serdecznika
25 g znamion kukurydzy

Składniki wymieszać. 1 łyżkę ziół zalać 200 ml wrzącej wody, po czym zaparzać pod przykryciem przez jedną godzinę. Pić po pół szklanki na 30 minut przed posiłkiem dla pobudzenia apetytu i regulacji trawienia.

Mieszanka na poprawę apetytu

50 g kwiatów lawendy
50 g kwiatów lipy
50 g ziela macierzanki

Składniki wymieszać. Mieszankę zalać 2 litrami wrzącej wody i zaparzać pod przykryciem przez 15 minut. Przecedzić przez gazę lub płócienną szmatkę. Napar dolać do wanny wypełnionej wodą o temperaturze ok. 38 st.C, a odcedzone zioła zawinąć w materiał i również umieścić w wannie. Czas trwania kąpieli nie powinien przekroczyć 25 minut. Bezpośrednio po kąpieli należy co najmniej godzinę spokojnie poleżeć w łóżku.