Pokrzywa zwyczajna – korzeń pokrzywy

Urtica dioica L.

ang. nettle root;
hiszp. raíz de ortiga;
niem. Brennnesselwurzel;
franc. racine d'ortie;
ros. корень крапивы двудомной;

Korzeń pokrzywy to specjalistyczny surowiec roślinny, stosowany przede wszystkim w celu naturalnego wsparcia zdrowia męskiego układu moczowo-płciowego oraz intensywnej pielęgnacji osłabionych włosów. Podczas gdy liście tej rośliny działają ogólnie wzmacniająco, jej podziemna część gromadzi związki o zupełnie innych właściwościach farmakologicznym. Odwary z korzenia pokrzywy usprawniają oddawanie moczu, zmniejszają parcie na pęcherz i pomagają ograniczyć dyskomfort związany z łagodnym przerostem gruczołu krokowego. To zioło dla każdego mężczyzny po czterdziestym roku życia dbającego o profilaktykę urologiczną, a także dla osób zmagających się z uporczywym łojotokiem skóry głowy i przedwczesnym łysieniem.

Co to jest korzeń pokrzywy? Opis rośliny – informacje ogólne

Pokrzywa zwyczajna z rodziny pokrzywowatych występuje powszechnie na całym świecie porastając obszary pozostające pod wpływem klimatu umiarkowanego. W stanie naturalnym zazwyczaj występuje na łąkach, świetlistych polanach, obrzeżach lasów i przy drogach oraz w pobliżu zbiorników wodnych, ale spotkać ją można również w miastach – na trawnikach, nieużytkach i wysypiskach, gdzie świetnie radzi sobie jako roślina ruderalna. Pokrzywa zwyczajna wykształca pod ziemią silnie rozwinięte, silnie gałęziste i płożące się kłącze z licznymi korzeniami przybyszowymi o żółtobiałej barwie. Ta podziemna sieć pozwala roślinie na szybkie rozprzestrzenianie się i przetrwanie trudnych warunków zimowych. Podczas gdy nadziemne pędy obumierają po jesiennych przymrozkach, w korzeniach gromadzą się substancje zapasowe oraz unikalne związki lipidowo-sterolowe, które roślina wykorzystuje do wiosennego wzrostu. Surowiec ten zbiera się najczęściej późną jesienią lub wczesną wiosną, kiedy jego aktywność biologiczna jest najwyższa.

W medycynie ludowej korzeń pokrzywy przez wieki pozostawał w cieniu parzących liści, jednak doświadczeni zielarze stosowali go jako silny środek czyszczący drogi moczowe oraz sprawdzony lek na dolegliwości podeszłego wieku. Wywary z podziemnych części podawano mężczyznom, którzy mieli trudności ze swobodnym oddawaniem moczu lub odczuwali bolesny ucisk w podbrzuszu. Zewnętrznie korzeń uchodził za najskuteczniejszy naturalny medykament na „marniejące włosy” i łupież. Współczesne badania naukowe potwierdziły te tradycyjne zastosowania, udowadniając wpływ wyciągów z korzenia na metabolizm hormonów płciowych i regulację pracy komórek prostaty.

Korzeń pokrzywy jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszony korzeń wraz z kłączem pokrzywy (Urticae radix).

Skład korzenia pokrzywy

Kluczowymi związkami czynnymi podziemnej części pokrzywy są fitosterole (głównie beta-sitosterol), lignany, kwasy tłuszczowe, lecytyna oraz unikalna lektyna oznaczana jako UDA (Urtica dioica agglutinin). W surowcu obecne są również duże ilości krzemionki, sole mineralne bogate w potas oraz kwasy fenolowe. Ta unikalna kompozycja różni się od składu liści brakiem chlorofilu i znacznie wyższym stężeniem lipidów, co determinuje jego specyficzne działanie na receptory hormonalne.

Właściwości korzenia pokrzywy

Wysuszony surowiec ma postać twardych, pociętych, włóknistych kawałków o barwie szarożółtej lub jasnobrunatnej. Zapach suszu jest słaby, swoisty, lekko ziemisty i korzenny. Odwar przygotowany z korzenia charakteryzuje się dość neutralnym, lekko mdłym i przełamany subtelną goryczą smakiem. Nie wykazuje cech ściągających, dzięki czemu jest łatwy do wypicia w czystej formie bez konieczności maskowania smaku innymi ziołami.

Jak działa korzeń pokrzywy

Związki sterolowe i lignany zawarte w korzeniu pokrzywy hamują aktywność enzymów odpowiedzialnych za przekształcanie testosteronu w dihydrotestosteron (DHT), który stymuluje rozrost tkanki prostaty. Wyciągi z tego surowca zmniejszają obrzęki gruczołu krokowego, działają przeciwzapalnie na drogi moczowe i ułatwiają pełne opróżnianie pęcherza. Szczególne korzystnie wpływają na stan zdrowia dojrzałych mężczyzn, chroniąc ich przed negatywnymi skutkami andropauzy i konsekwencjami niedoborów testosteronu, w zwłaszcza potencjalnym przerostem gruczołu krokowego, zaburzeniami erekcji, ginekomastią czy odkładaniem się nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej. Równocześnie wyciągi z korzenia pokrzywy odciążają serce i układ krążenia u osób otyłych, redukując ryzyko zawału i/lub udaru mózgu. Z kolei stosowany zewnętrznie korzeń hamuje enzymy wywołujące łysienie androgenowe, stymuluje mikrokrążenie w skórze głowy, reguluje pracę gruczołów łojowych i skutecznie likwiduje łupież tłusty. 

Współczesna urologia i fitoterapia zalecają korzeń pokrzywy w pierwszym i drugim stadium łagodnego przerostu gruczołu krokowego (gruczolaka prostaty) oraz przy zaburzeniach oddawania moczu. Regularne przyjmowanie odwarów zmniejsza częstotliwość wizyt w toalecie, zwłaszcza w nocy, oraz łagodzi stany zapalne pęcherza. Surowiec jest ceniony w trychologii jako środek hamujący wypadanie włosów o podłożu hormonalnym i łojotokowym. Stosowanie korzenia jest szczególnie uzasadnione u mężczyzn po 45. roku życia w celach profilaktycznych, u pacjentów zmagających się z przewlekłymi infekcjami dróg moczowych oraz u osób walczących z łysieniem.

Jak stosować korzeń pokrzywy

Wysuszony korzeń pokrzywy stosuje się wyłącznie do przygotowywania odwarów leczniczych, które spożywane regularnie wspierają pracę układu moczowego i zapobiegają zastojom płynów. Z powodu twardej, włóknistej struktury surowiec wymaga gotowania przez dziesięć minut, co pozwala uwolnić fitosterole. Może być łączony z wierzbownicą drobnokwiatową, co wzmacnia działanie ochronne na prostatę. W przemyśle spożywczym ekstrakty z korzenia są ważnym komponentem suplementów dla mężczyzn, natomiast w gastronomii nie używa się go ze względu na brak walorów przyprawowych. Wyciąg pity rano pomaga kontrolować diurezę i oczyszcza nerki z osadów mineralnych.

Branża kosmetyczna ceni korzeń pokrzywy za zdolność do blokowania hormonów niszczących mieszki włosowe, dodając wyciągi z kłączy do szamponów i wcierek leczniczych. Substancje czynne hamują łojotok skóry głowy, eliminują łupież i stymulują wzrost nowych włosów. Domowy mocny odwar idealnie nadaje się do nacierania owłosionej skóry głowy po myciu włosów lub jako tonik zmniejszający przetłuszczanie się cery tłustej. Suszony surowiec można wykorzystać do przygotowania kąpieli stóp przy nadmiernej potliwości, co działa odkażająco. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym odwar bywa stosowany jako kompres na owrzodzenia skóry.

Zalecane środki ostrożności

Korzeń pokrzywy jest dobrze tolerowany i bezpieczny, jednak nie powinien być stosowany przy zaawansowanej niewydolności nerek wymagającej znacznego ograniczenia płynów. Mężczyźni stosujący surowiec na dolegliwości związane z prostatą powinni najpierw przejść badanie urologiczne, aby wykluczyć nowotwór złośliwy tego narządu. Ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, kobiety w ciąży oraz karmiące piersią powinny unikać przyjmowania odwarów bez konsultacji z lekarzem.

Sposób przechowywania korzenia pokrzywy

Surowiec należy przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemnikach szklanych lub tekturowych pudełkach, w pomieszczeniach suchych, chłodnych i wolnych od obcych zapachów.

Zalecany sposób spożycia korzenia pokrzywy

Odwar na drogi moczowe i prostatę

Jedną łyżkę pociętego korzenia pokrzywy (ok. 4-5 g) zalać szklanką (200 ml) letniej wody. Doprowadzić do wrzenia i gotować na małym ogniu pod przykryciem przez 10 minut. Odstawić na 15 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po jednej szklance ciepłego płynu między posiłkami.

Wcierka wzmacniająca do skóry głowy

Dwie łyżki korzenia zalać 300 ml wody, gotować przez 15 minut. Po ostudzeniu i przecedzeniu wmasowywać płyn w czystą skórę głowy co drugi dzień w celu zahamowania wypadania włosów i zmniejszenia łojotoku.

Macerat z korzenia pokrzywy

1 szklankę korzenia pokrzywy zalać 3 szklankami wody i odstawić na 8 godzin. Odcedzić. Pić przez siedem kolejnych dni 3 x dziennie po 5 ml (1 łyżka stołowa) jako kurację wzmacniającą, następnie zrobić 3 tygodnie przerwy. Macerat nadaje się do przechowywania w lodówce. Może być wykorzystywany do użytku zewnętrznego..

Mieszanki ziołowe z korzeniem pokrzywy

Mieszanka z korzeniem pokrzywy na pobudzenie

50 g korzenia pokrzywy
25 g korzenia mydlnicy
12,5 g kwiatu arniki
50 g zielonej herbaty

Składniki dokładnie wymieszać. 2 łyżeczki mieszanki zalać 200 ml wrzącej wody, zaparzać pod przykryciem przez 30 minut, odcedzić. Pić do kilku filiżanek dziennie rano i wczesnym popołudniem dla pobudzenia zdolności poznawczych, polepszenia koncentracji i umiejętności uczenia.

Mieszanka z korzeniem pokrzywy na przerost prostaty

50 g kłącza pokrzywy
50 g znamion kukurydzy
50 g ziela wierzbownicy
50 g korzenia wilżyny

1 łyżkę mieszanki zalać 200 ml zimnej wody i doprowadzić do wrzenia. Zagotować, odstawić do zaparzenia pod przykryciem na 30 minut. Pić 2 x dziennie po 1 szklance. Po miesiącu kuracji stosować jeden miesiąc przerwy.