Bylica boże drzewko – ziele bylicy bożego drzewka

Artemisia abrotanum L.

ang. southernwood herb;
hiszp. abrótano, toronjil de España;
niem. Eberrautenkraut;
franc. aurone, armoise citronnelle;
ros. трава полыни лечебной (божьего дерева);

Ziele bylicy bożego drzewka to naturalny środek żółciopędny, rozkurczowy oraz stymulujący układ trawienny, stosowany głównie przy niewydolności wątroby, zastojach żółci, braku apetytu oraz w stanach skurczowych dróg żółciowych i jelit. Ta wieloletnia, silnie aromatyczna krzewinka gromadzi w swoich pierzastych liściach unikalny olejek eteryczny o cytrynowym zapachu, związki goryczowe oraz specyficzne kumaryny. Napary z ziela bożego drzewka intensyfikują produkcję i wydzielanie żółci, ułatwiają jej przepływ do dwunastnicy, znoszą bolesne skurcze gładkiej muskulatury układu pokarmowego oraz wzmacniają osłabiony żołądek. To sprawdzone zioło dla osób zmagających się z dyskinezją dróg żółciowych, rekonwalescencją po operacjach brzusznych, niedokwasotą oraz ogólnym wycieńczeniem organizmu.

Co to jest bylica boże drzewko? Opis krzewinki i ziela – informacje ogólne

Bylica boże drzewko to wieloletnia, silnie rozgałęziona krzewinka z rodziny astrowatych, osiągająca zwykle wysokość od 60 do 100 centymetrów. Wykształca wzniesione, sztywne, w dolnej części wyraźnie zdrewniałe pędy, z których wyrastają niezwykle delikatne, sinozielone, wielokrotnie pierzastosieczne liście o nitkowatych łatkach. Cechą wyróżniającą ten gatunek na tle innych bylic jest silny, bardzo przyjemny, orzeźwiający zapach z wyraźną, słodko-cytrynową nutą, uwalniany nawet przy najdelikatniejszym dotknięciu rośliny. Późnym latem na szczytach pędów formują się drobne, zwisające, żółtawobiałe koszyczki kwiatowe zebrane w luźne wiechy. Roślina pochodzi z rejonów Europy Wschodniej oraz Azji Mniejszej, a w Polsce występuje wyłącznie jako roślina uprawna, sadzona w ogrodach i na plantacjach zielarskich.

W tradycyjnym polskim lecznictwie ludowym i medycynie klasztornej boże drzewko cieszyło się ogromnym szacunkiem, o czym świadczy sama jego nazwa, kojarzona z ochroną zdrowia i sacrum. Dawni zielarze i zakonnicy traktowali napary z liści jako jeden z najbezpieczniejszych, a zarazem najskuteczniejszych środków wzmacniających dla osłabionych dzieci, rekonwalescentów po ciężkich chorobach oraz dla osób starszych cierpiących na uwiąd starczy i brak sił witalnych. Świeże ziele stosowano do okładów na rany i owrzodzenia, a wysuszone gałązki palono w izbach jako środek dezynfekujący i aromatyzujący powietrze. Współczesna fitoterapia w pełni podtrzymuje te tradycje, pozycjonując ziele bylicy bożego drzewka jako cenny, unikalny surowiec żółciopędno-rozkurczowy o znacznie łagodniejszym, ale równie skutecznym działaniu jak piołun.

Ziele bylicy bożego drzewka jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszone, zebrane przed kwitnieniem, ulistnione ziele bylicy bożego drzewka (Abrotani herba).

Skład ziela bylicy bożego drzewka

Głównymi składnikami aktywnymi surowca są olejki eteryczne (do 0,5%), w których dominuje eukaliptol, cyneol oraz borneol, przy jednoczesnym braku lub jedynie śladowej obecności toksycznego tujonu. Ziele zawiera specyficzną substancję gorzką (abrotatynę), związki kumarynowe (izofraksydynę, umbeliferon, skopoletynę), flawonoidy (rutynę, pochodne kwercetyny), garbniki pirokatechinowe, kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy) oraz sole mineralne bogate w potas, magnez i krzemionkę. Obecność izofraksydyny w połączeniu z flawonoidami bezpośrednio warunkuje silne i selektywne działanie rozkurczowe na zwieracz Oddiego i drogi żółciowe.

Właściwości ziela bylicy bożego drzewka

Wysuszony surowiec składa się z pociętych, bardzo cienkich, niemal nitkowatych fragmentów liści oraz łodyg o barwie szarozielonej lub matowozielonej. Zapach suszu jest intensywny, niezwykle przyjemny, świeży, ziołowo-balsamiczny z wyraźnym, dominującym akcentem cytrynowym. Napar przygotowany z ziela bylicy bożego drzewka odznacza się przejrzystą, jasnosłomkową barwą oraz charakterystycznym, początkowo lekko cytrusowym i odświeżającym, a po chwili delikatnie gorzkawym, korzennym i ściągającym smakiem, który nie wywołuje odruchu odrzucenia.

Jak działa ziele bylicy bożego drzewka

Związki kumarynowe (głównie izofraksydyna) oraz flawonoidy zawarte w zielu bożego drzewka działają bezpośrednio na mięśnie gładkie dróg żółciowych oraz jelit, powodując ich szybkie rozluźnienie i zniesienie bolesnych skurczów. Surowiec stymuluje komórki miąższu wątroby do intensywnej produkcji żółci (działanie żółciotwórcze) oraz przyspiesza jej opróżnianie do światła dwunastnicy (działanie żółciopędne). Zawarte w surowcu garbniki i kwasy fenolowe wykazują miejscowe działanie przeciwzapalne na błony śluzowe przewodu pokarmowego, stymulując jednocześnie wydzielanie soku żołądkowego i poprawiając przyswajanie składników odżywczych.

Współczesna medycyna rekomenduje ziele bylicy bożego drzewka przy przewlekłych zaburzeniach czynnościowych wątroby, niedostatecznym wydzielaniu żółci, atonii pęcherzyka żółciowego oraz po przebytych stanach zapalnych wątroby. Regularne przyjmowanie naparów przynosi dużą ulgę w dolegliwościach dyspeptycznych, takich jak wzdęcia, bezsoczność żołądkowa, bolesne kolki jelitowe oraz uczucie zastoju pokarmu w nadbrzuszu. Surowiec jest wysoce ceniony jako środek wzmacniający i pobudzający apetyt u osób starszych oraz pacjentów w okresie głębokiej rekonwalescencji po operacjach chirurgicznych układu pokarmowego.

Jak stosować ziele bylicy bożego drzewka

W lecznictwie domowym wysuszone ziele bylicy bożego drzewka wykorzystuje się głównie do sporządzania leczniczych naparów, które wypijane regularnie usprawniają filtrację wątrobową i eliminują bolesne stany skurczowe brzucha. Z powodu obecności delikatnych lotnych olejków eterycznych oraz flawonoidów surowiec ten wymaga parzenia pod szczelnym przykryciem przez piętnaście minut, co zapobiega ulatnianiu się cyneolu z parą wodną. Może być łączony z liściem mięty pieprzowej lub kwiatem kocanek piaskowych, co wyraźnie potęguje działanie żółciopędne i ochronne na miąższ wątroby. W gastronomii susz ze względu na swój cytrynowy aromat stanowi doskonałą przyprawę do tłustych mięs wieprzowych, sosów sałatkowych oraz domowych majonezów, natomiast w przemyśle spożywczym ekstrakty są składnikiem gorzkich likierów żołądkowych, napojów orzeźwiających i octów ziołowych. Branża farmaceutyczna stosuje boże drzewko jako komponent mieszanek na regenerację wątroby. Regularne przyjmowanie naparu pobudza łaknienie.

Kosmetyka ceni ziele bylicy bożego drzewka za silne właściwości antyseptyczne i tonizujące, dodając ekstrakty do szamponów przeciwłupieżowych oraz wcierek stymulujących porost włosów przy łojotoku. Substancje czynne poprawiają ukrwienie skóry głowy, hamują rozwój grzybów odpowiedzialnych za łupież i wzmacniają cebulki włosowe. Domowy napar idealnie nadaje się do przemywania cery tłustej z rozszerzonymi porami oraz do regenerujących kąpieli dłoni. W ogrodnictwie wywary z ziela służą jako naturalny, ekologiczny środek do odstraszania uciążliwych komarów, mrówek oraz gąsienic niszczących liście warzyw kapustnych. Suszony surowiec bywa wykorzystywany do tworzenia zapachowych saszetek wkładanych do szaf w celu ochrony odzieży przed molami. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym odwar bywa stosowany zewnętrznie jako płukanka łagodząca stany zapalne jamy ustnej, a przemywanie skóry łagodzi świąd po ukąszeniach meszek.

Zalecane środki ostrożności

Ziele bylicy bożego drzewka jest surowcem bezpiecznym i z reguły dobrze tolerowanym, jednak ze względu na silne działanie żółciopędne nie powinno być stosowane przy ostrej niedrożności dróg żółciowych, kamicy żółciowej w fazie ataku oraz przy ciężkim, ostrym zapaleniu wątroby. Kobiety w ciąży oraz matki karmiące piersią powinny zrezygnować z przyjmowania naparów ze względu na brak szczegółowych danych toksykologicznych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania. U osób nadwrażliwych na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae) surowiec może wywołać sporadyczne reakcje alergiczne.

Sposób przechowywania ziela bylicy bożego drzewka

Surowiec należy przechowywać w suchym, chłodnym i całkowicie zacienionym pomieszczeniu, wyłącznie w szczelnie zamkniętych pojemnikach szklanych lub metalowych puszkach chroniących przed dostępem powietrza.

Zalecany sposób spożycia ziela bylicy bożego drzewka

Napar żółciopędny

Jedną łyżkę stołową wysuszonego ziela bylicy bożego drzewka (ok. 2-3 g) zalać szklanką (200 ml) wrzącej wody. Parzyć pod szczelnym przykryciem przez 15 minut, po czym dokładnie przecedzić na gęstym sitku. Pić 2-3 razy dziennie po 1/4 lub 1/3 szklanki ciepłego naparu na 30 minut przed posiłkiem przy braku apetytu, niedokwasocie żołądka, wzdęciach oraz w celu usprawnienia pracy wątroby.

Odwar rozkurczowy na kolki

Jedną łyżkę surowca zalać szklanką letniej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować pod przykryciem na małym ogniu przez 2 minuty. Odstawić na 10 minut i przecedzić. Stosować doustnie w stanach skurczowych jelit.

Nalewka z bożego drzewka

100 g ziela bylicy bożego drzewka zalać 500 ml spirytusu 70% i pozostawić w ciemnym miejscu na dwa tygodnie. Co kilka dni wstrząsać. Po upływie dwóch tygodni odcedzić i przelać do naczynia z ciemnego szkła. Pić po 15-30 kropli rozcieńczonych 50 ml wody pół godziny przed posiłkiem w zapaleniach woreczka żółciowego, przy niedoborze żółci i dolegliwościach żołądkowych.

Kąpiel antygrzybicza do stóp

25 g ziela bylicy bożego drzewka zalać 3 litrami wrzątku i przez 20 minut podgrzewać na wolnym ogniu pod przykryciem. Lekko schłodzić, przecedzić i w tak przygotowanym odwarze moczyć stopy przez 30 minut dla pozbycia się grzybów i roztoczy.

Mieszanki ziołowe z zielem bylicy bożego drzewka

Mieszanka żółciopędna

50 g ziela bylicy bożego drzewka
50 g kwiatów kocanki
25 g ziela drapacza lekarskiego
25 g ziela krwawnika
25 g owoców kminku
25 g kłącza tataraku

Wszystkie składniki wymieszać. 1 łyżkę gotowej mieszanki zalać 500 ml gorącej wody i gotować pod przykryciem przez 2-3 minuty. Odstawić na 10 minut, odcedzić. Pić trzy razy dziennie po pół szklanki przed jedzeniem jako środek żółciopędny, przeciwskurczowy, przeciwzapalny i ogólnie wzmacniający.

Mieszanka do kąpieli wzmacniającej

50 g ziela bożego drzewka
50 g ziela nostrzyka
50 g kwiatów lipy
50 g ziela krwawnika

Wszystkie składniki wymieszać. Połowę tak przygotowanej mieszanki zalać 3 litrami wrzącej wody i gotować na wolnym ogniu przez 15 minut. Odcedzić i wlać do wanny. Jednocześnie odcedzone zioła umieścić w płóciennym woreczku zanurzonym w wodzie. Czas kąpieli nie powinien przekroczyć 20 minut. Stosować 2 razy w tygodniu po zabiegach operacyjnych i ciężkich chorobach.

Mieszanka na mole i inne robactwo

50 g ziela bylicy bożego drzewka
50 g suszonych liści róży
100 g kwiatu lawendy

Wszystkie składniki wymieszać. Można dodać 2 krople olejku różanego. Dokładnie wymieszać, podzielić na mniejsze porcje i zaszyć w woreczkach muślinowych, które umieszcza się między odzieżą. Zamiast róży i lawendy użyć można 50 g pokruszonej kory cynamonowca.