Ziele bylicy piołunu – piołun, ziele piołunu

Artemisia absinthium L.

ang. wormwood herb;
hiszp. ajenjo, hierba de asfintio;
niem. Wermutkraut;
franc. herbe d'absinthe;
ros. трава полыни горькой;

Ziele bylicy piołunu to jeden z najsilniejszych naturalnych środków goryczowo-stymulujących, stosowany głównie przy ciężkich zaburzeniach trawienia, braku apetytu, niedokwasocie żołądka oraz do zwalczania pasożytów układu pokarmowego. Ta wieloletnia, srebrzysto-szara bylina gromadzi w swoich liściach i kwiatostanach rekordowe ilości gorzkich glikozydów oraz olejku eterycznego bogatego w tujon. Napary i odwary z suszonego ziela pobudzają receptory smakowe, drastycznie zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, żółci oraz enzymów trzustkowych, a także wykazują silne działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodów żółciowych. To niezastąpiony surowiec dla osób zmagających się z atonią żołądka, niestrawnością, niedostateczną produkcją żółci oraz w okresie rekonwalescencji po ciężkich chorobach w celu pobudzenia łaknienia.

Co to jest bylica piołun? Opis byliny i ziela – informacje ogólne

Bylica piołun, znana powszechnie jako piołun, psi piołun lub wermut, to wieloletnia roślina z rodziny astrowatych, dorastająca do 1 metra wysokości, o charakterystycznym, silnym, balsamicznym zapachu i niezwykle gorzkim smaku. Cała bylina pokryta jest gęstym, jedwabistym, filcowatym kutnerem (drobnymi włoskami), który nadaje jej charakterystyczny, srebrzystobiały lub szarozielony kolor. Pędy są wzniesione i bruzdowane, a liście głęboko pierzastosieczne. Latem na szczytach pędów rozwijają się drobne, jasnożółte kwiaty zebrane w kuliste, zwisające koszyczki, tworzące okazałą wiechę. Roślina ta powszechnie rośnie w strefie klimatu umiarkowanego Eurazji oraz Afryki Północnej, a w Polsce jest pospolitą byliną porastającą nieużytki, miedze, przydroża oraz suche, nasłonecznione zbocza.

W polskiej tradycji ludowej i dawnym zielarstwie piołun zajmował miejsce szczególne, będąc symbolem gorzkości, ale i jednym z najważniejszych leków medycyny domowej. Tradycyjnie stosowano go nie tylko jako środek ratunkowy przy ciężkich zatruciach pokarmowych, bólach brzucha i uporczywych wzdęciach, ale także jako uniwersalne panaceum na pasożyty jelitowe u ludzi i zwierząt gospodarskich. Ze względu na silny zapach, suszone pędy wkładano do szaf i skrzyń, aby skutecznie odstraszać mole, a odwarami przemywano rany w celu zahamowania rozwoju zakażeń. Współczesna fitoterapia i farmakognozja w pełni potwierdzają te wielowiekowe zastosowania, pozycjonując ziele piołunu jako klasyczny i jeden z najskuteczniejszych surowców goryczowych (amara) o precyzyjnie udowodnionym działaniu na cały układ pokarmowy.

Ziele bylicy piołunu jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszone, zebrane w okresie kwitnienia ziele bylicy piołunu (Absinthii herba).

Skład ziela bylicy piołunu

Głównym składnikiem aktywnym surowca są związki goryczowe zaliczane do seskwiterpenów laktonowych, wśród których najważniejsze to absyntyna (0.20-0.28%) oraz anabsyntyna. Oprócz nich surowiec zawiera od 0.2% do nawet 1.5% olejku eterycznego, w skład którego wchodzą związki takie jak tujon (zarówno alfa, jak i beta), izotujon, chamazulen oraz octan tujolu. Ziele piołunu bogate jest również we flawonoidy (głównie artemetyna i kwercetyna), garbniki pirokatechinowe, kwasy organiczne, sole mineralne bogate w potas oraz niewielkie ilości karotenoidów. Obecność specyficznych laktonów w połączeniu z tujonem bezpośrednio determinuje zdolność surowca do zwalczania pasożytów jelitowych.

Właściwości ziela bylicy piołunu

Wysuszony surowiec składa się z pociętych, szarozielonych lub srebrzystych fragmentów liści i łodyg oraz drobnych, żółtawych koszyczków kwiatowych. Zapach suszu jest bardzo silny, aromatyczny, wyrazisty i charakterystyczny dla świeżej rośliny. Napar przygotowany z ziela bylicy piołunu ma jasną, zielonkawożółtą lub słomkową barwę oraz niezwykle intensywny, ostry i długo utrzymujący się gorzki smak z wyraźną, ziołową nutą zapachową, który jest trudny do zaakceptowania dla osób wrażliwych, ale wykazuje natychmiastowe działanie fizjologiczne.

Jak działa ziele bylicy piołunu

Gorycze (absyntyna) zawarte w zielu piołunu drażnią zakończenia nerwów smakowych na języku, co na drodze odruchowej natychmiastowo pobudza ośrodek łaknienia w mózgu i drastycznie zwiększa wydzielanie śliny oraz kwasu solnego w żołądku. Składniki olejku eterycznego wykazują bezpośrednie działanie żółciopędne i żółciotwórcze, a także znoszą stany skurczowe mięśni gładkich w obrębie dróg żółciowych i przewodu pokarmowego, ułatwiając przepływ żółci do dwunastnicy. Dodatkowo chamazulen wykazuje właściwości przeciwzapalne na śluzówkę żołądka, a tujon poraża układ nerwowy pasożytów jelitowych (np. owsików czy glist), ułatwiając ich wydalenie.

Współczesna medycyna rekomenduje ziele bylicy piołunu w leczeniu niedokwasoty soku żołądkowego, dyspepsji, bezsoczności oraz w stanach atonii (wiotkości) żołądka i jelit objawiającej się ciężkimi wzdęciami i zaparciami. Regularne, krótkotrwałe przyjmowanie naparów jest wysoce zalecane dla rekonwalescentów, osób starszych oraz pacjentów cierpiących na jadłowstręt psychiczny w celu skutecznego pobudzenia apetytu. Surowiec wykazuje doskonałe działanie wspomagające przy przewlekłym zapaleniu pęcherzyka żółciowego, niedostatecznym wydzielaniu żółci oraz po przebytych chorobach wątroby. Ze względu na działanie przeciwpasożytnicze, napary są pomocne w kuracjach oczyszczających przewód pokarmowy.

Jak stosować ziele bylicy piołunu

W lecznictwie domowym wysuszone ziele bylicy piołunu wykorzystuje się głównie do przygotowywania wodnych naparów, które spożywane w ściśle określonych dawkach regulują pracę żołądka i stymulują łaknienie. Z powodu wyjątkowo intensywnej goryczy i silnego działania substancji czynnych, surowiec ten parzy się krótko i dawkuje w mililitrach, zazwyczaj na 30 minut przed planowanym posiłkiem. Nie wolno go długo gotować, aby uniknąć nadmiernego przejścia do roztworu toksycznego tujonu. W gastronomii piołun jest tradycyjnym, kluczowym składnikiem do produkcji gorzkich likierów ziołowych, aperitifów, absyntu oraz wermutów, gdzie pełni funkcję stymulatora trawienia przed obfitym jedzeniem. W przemyśle farmaceutycznym wyciągi alkoholowe wchodzą w skład popularnych kropli żołądkowych i toników pobudzających trawienie. Z kolei zimny napar bywa stosowany przy nagłej niestrawności, a regularne przyjmowanie napoju poprawia motorykę jelit. Branża farmaceutyczna stosuje piołun jako komponent preparatów na woreczek żółciowy. 

Branża kosmetyczna wykorzystuje ziele piołunu w produkcji specjalistycznych szamponów i wcierek do owłosionej skóry głowy z problemem silnego łojotoku oraz łupieżu łojotokowego. Substancje czynne działają antyseptycznie, hamują nadmierną produkcję sebum i wyraźnie odświeżają skórę. Domowy napar idealnie nadaje się do przygotowywania tonizujących okładów na skórę dotkniętą trądzikiem bakteryjnym z tendencją do stanów zapalnych. Wysuszone ziele bywa używane w gospodarstwach domowych do robienia naturalnych saszetek odstraszających owady i pchły u zwierząt domowych. Dzięki właściwościom przeciwgrzybiczym mocny napar bywa stosowany zewnętrznie jako dodatek do kąpieli stóp przy skłonności do grzybicy naskórka, a przemywanie skóry przyspiesza znikanie obrzęków po ukąszeniach owadów.

Zalecane środki ostrożności

Ziele bylicy piołunu zawiera tujon, który w dużych dawkach wykazuje działanie neurotoksyczne, dlatego surowiec ten może być stosowany bez przerwy maksymalnie przez okres 2-3 tygodni. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania piołunu jest ciąża, karmienie piersią, wiek dziecięcy, a także ostre stany zapalne żołądka i jelit, choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, niedrożność dróg żółciowych oraz krwawienia z przewodu pokarmowego.

Sposób przechowywania ziela bylicy piołunu

Surowiec należy przechowywać w suchym, ciemnym i chłodnym miejscu, wyłącznie w szczelnie zamkniętych pojemnikach, takich jak słoiki z ciemnego szkła lub metalowe puszki, które zapobiegają ulatnianiu się cennego olejku eterycznego.

Zalecany sposób spożycia ziela bylicy piołunu

Napar pobudzający trawienie i apetyt

Jedną płaską łyżeczkę do herbaty suszonego ziela piołunu (ok. 1.0-1.5 g) zalać szklanką (200 ml) wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem przez 10 minut, a następnie dokładnie przecedzić. W celu pobudzenia apetytu pić po 1/4 szklanki (ok. 50 ml) naparu na 30 minut przed posiłkiem. Przy niestrawności i wzdęciach pić taką samą ilość bezpośrednio po posiłku, maksymalnie 3 razy dziennie.

Intakt z piołunu

2 świeżo zerwane pędy utrzeć w moździerzu lub utłuc młotkiem, włożyć do butelki o pojemności 1 litra, po czym zalać gorącym spirytusem 70%. Zostawić do naciągnięcia na kilka tygodni. Co pewien czas wstrząsnąć. Po tym czasie jest gotowa do spożycia. Dawkowanie: 1 mały kieliszek dziennie na pobudzenie przemiany materii. Kuracja powinna trwać co najwyżej 2 tygodnie, następnie należy uwzględnić 1 miesiąc przerwy.

Wino z piołunem

50 g ziela piołunu zalać 150 ml alkoholu 40% i pozostawić w głębokim naczyniu na 24 h. Następnie do mieszaniny dolać 1 litr białego, wytrawnego wina. Ponownie odstawić na dobę. Przecedzić i zlać do butelki. Pić po 1 łyżeczce do trzech razy dziennie na pół godziny przed jedzeniem dla pobudzenia apetytu.

Odwar oczyszczający na pasożyty

Jedną łyżeczkę ziela piołunu zalać 250 ml letniej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować na minimalnym ogniu pod przykryciem przez 3 minuty. Odstawić na 15 minut i przecedzić. Stosować rano na czczo według wyraźnych zaleceń terapeutycznych.

Mieszanki ziołowe z zielem bylicy piołunu

Mieszanka pobudzająca apetyt

25 g ziela piołunu
50 g ziela tysiącznika (centurii)
50 g liści bobrka
50 g liści mięty pieprzowej
50 g kwiatu rumianku
25 g owoców kminku

Wszystkie składniki dokładnie wymieszać. 1 łyżkę gotowej mieszanki zalać 250 ml wrzącej wody i odstawić pod przykryciem do zaparzenia na 15 minut. Odczekać jeszcze kwadrans, aż przestygnie, po czym wypić w ciągu dnia małymi porcjami jako środek pobudzający trawienie i wydzielanie soków żołądkowych i jelitowych, jak również poprawiający apetyt.

Mieszanka na kolkę jelitową

50 g kwiatów rumianku
50 g ziela pięciornika gęsiego
50 g kłaczy tataraku
25 g bylicy piołunu
25 g korzenia arcydzięgla

Wszystkie składniki dokładnie wymieszać. 2 łyżki gotowej mieszanki ziołowej zalać szklanką wrzącej wody i pozostawić pod przykryciem do naparzenia na 15 minut. Schłodzić i odcedzić. Pić trzy-cztery razy dziennie po ćwierć szklanki dla złagodzenia dolegliwości jelitowych.