Bylica pospolita – ziele bylicy pospolitej

Artemisia vulgaris L.

ang. mugwort herb;
hiszp. artemisa, hierba de San Juan;
niem. Beifußkraut;
franc. herbe de la Saint-Jean, armoise commune;
ros. трава полыни обыкновенной;

Ziele bylicy pospolitej to naturalny środek rozkurczowy, żółciopędny i wzmacniający układ pokarmowy, stosowany głównie przy łagodnych zaburzeniach trawienia, wzdęciach, niedoborze soku żołądkowego oraz przy bolesnych skurczach jelit. Ta wysoka, silnie zakorzeniona bylina gromadzi w swoich pędach umiarkowane ilości związków goryczowych, garbników oraz olejek eteryczny zawierający cyneol i tujon. Napary z ziela bylicy pospolitej stymulują wydzielanie żółci, ułatwiają jej przepływ do dwunastnicy, znoszą bolesne stany skurczowe gładkiej muskulatury brzucha i stymulują łaknienie. To sprawdzone, codzienne zioło dla osób zmagających się z leniwym żołądkiem, ciężarem po tłustych posiłkach oraz nieregularnym wypróżnianiem.

Co to jest bylica pospolita? Opis byliny i ziela – informacje ogólne

Bylica pospolita to silnie rozkrzewiona, okazała bylina z rodziny astrowatych, osiągająca wysokość od 50 do nawet 150 centymetrów. Wykształca wzniesione, sztywne, bruzdowane pędy o charakterystycznym, purpurowym lub brunatnoczerwonym zabarwieniu, które z czasem drewnieją u nasady. Liście są pierzastodzielne, z wierzchu ciemnozielone i nagie, natomiast na spodniej stronie pokryte gęstym, białym, filcowatym kutnerem, co pozwala łatwo odróżnić ją od innych bylic. Późnym latem na szczytach gałązek pojawiają się liczne, drobne, jajowate koszyczki kwiatowe o barwie żółtawej lub czerwonobrązowej, zebrane w gęste, wiechowate kwiatostany. Roślina ta jest jednym z najpospolitszych chwastów ruderalnych w Europie, rosnąc masowo na przydrożach, miedzach, wysypiskach, nasypach kolejowych oraz w pobliżu ludzkich domostw w całej Polsce.

W dawnych wierzeniach i tradycyjnym lecznictwie ludowym bylica pospolita była uznawana za potężne zioło magiczne i ochronne, nierozerwalnie związane z nocą świętojańską (stąd jej ludowa nazwa panna-ziele). Tradycyjnie stosowano ją jako środek łagodzący bóle nóg u wędrowców, którzy wkładali świeże liście do butów, oraz jako panaceum na kobiece dolegliwości menstruacyjne, skurcze podbrzusza i ciężkie zatrucia pokarmowe po tłustym jedzeniu. Z powodu aromatycznego zapachu suszone ziele służyło do przyprawiania ciężkostrawnych pieczeni z gęsiny lub wieprzowiny, co ułatwiało ich trawienie. Współczesna fitoterapia w pełni docenia te właściwości, pozycjonując ziele bylicy pospolitej jako łagodniejszy, bezpieczniejszy do codziennego stosowania odpowiednik piołunu, wykazujący działanie tonizujące i rozkurczowe na przewód pokarmowy.

Ziele bylicy pospolitej jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszone, zebrane na samym początku kwitnienia, ulistnione ziele bylicy pospolitej (Artemisiae vulgaris herba).

Skład ziela bylicy pospolitej

Głównymi składnikami aktywnymi surowca są olejki eteryczne (do 0,3%), w których skład wchodzą cyneol, borneol, kamfora, linalool oraz niewielkie ilości tujonu. Ziele zawiera również substancje gorzkie o charakterze seskwiterpenów laktonowych (wulkanitynę), flawonoidy (kwercetynę, izokwercytrynę), garbniki skondensowane, kumaryny (skopoletynę), kwasy fenolowe, poliacetyleny, karotenoidy oraz sole mineralne z dużą zawartością potasu i wapnia. Umiarkowane stężenie laktonów seskwiterpenowych w połączeniu z flawonoidami decyduje o skutecznym działaniu pobudzającym soki trawienne bez wywoływania silnego podrażnienia śluzówek.

Właściwości ziela bylicy pospolitej

Wysuszony surowiec składa się z pociętych pędów i liści, które charakteryzują się dwubarwnością – są ciemnozielone z wierzchu i srebrzystobiałe od spodu, z widocznymi drobnymi pączkami kwiatowymi. Zapach suszu jest silny, przyjemny, korzenno-ziołowy i specyficzny dla tego gatunku. Napar przygotowany z ziela ma przejrzystą, zielonkawo-słomkową barwę oraz wyrazisty, ziołowy, lekko gorzkawy i ściągający smak, który jest znacznie łagodniejszy i łatwiej akceptowalny niż smak piołunu, pozostawiając w ustach uczucie świeżości.

Jak działa ziele bylicy pospolitej

Związki goryczkowe zawarte w zielu bylicy pospolitej stymulują receptory na języku, powodując odruchowe zwiększenie wydzielania śliny, soku żołądkowego, soku trzustkowego oraz żółci. Flawonoidy i związki olejkowe (borneol) działają bezpośrednio na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, zmniejszając ich napięcie, co znosi bolesne wzdęcia, kolki i ułatwia przemieszczanie mas pokarmowych. Kumaryny zawarte w surowcu wykazują łagodne właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne w obrębie jelit, a składniki lotne delikatnie stymulują krążenie obwodowe.

Współczesna medycyna rekomenduje ziele bylicy pospolitej przy łagodnych zaburzeniach trawiennych, takich jak niedokwasota żołądka, brak apetytu, przewlekłe wzdęcia, odbijanie oraz uczucie ciężkości po jedzeniu. Regularne picie naparów przynosi dużą ulgę w stanach skurczowych dróg żółciowych, przy niedostatecznej produkcji żółci oraz w atonii jelit objawiającej się nawracającymi zaparciami. Surowiec jest wysoce ceniony jako środek wspomagający przy bolesnych, skąpych i nieregularnych miesiączkach u kobiet. Stosowanie bylicy pospolitej jest szczególnie uzasadnione u rekonwalescentów po przebytych chorobach żołądka oraz u osób starszych z osłabioną motoryką przewodu pokarmowego.

Jak stosować ziele bylicy pospolitej

Wysuszone ziele bylicy pospolitej wykorzystuje się głównie do sporządzania leczniczych naparów, które wypijane regularnie usprawniają procesy trawienne i likwidują uciążliwe wzdęcia po posiłkach. Z powodu obecności lotnych olejków eterycznych oraz delikatnych goryczy surowiec ten wymaga parzenia pod szczelnym przykryciem przez dwanaście minut, co skutecznie zapobiega ulatnianiu się cyneolu wraz z parą wodną. Może być łączony z liściem mięty pieprzowej lub nasionami kminku, co wyraźnie potęguje działanie rozkurczowe i wiatropędne całej kuracji. W gastronomii susz jest tradycyjną, staropolską przyprawą do tłustych dań z pieczonej kaczki, gęsi, baraniny oraz ciężkich zup strączkowych, gdyż ułatwia rozkład tłuszczów, natomiast w przemyśle spożywczym ekstrakty stanowią naturalny składnik gorzkich wódek, likierów żołądkowych oraz ziołowych octów. Ziele bylicy bywa również stosowane jako komponent mieszanek na pobudzenie pracy jelit oraz wspomagających apetyt.

Branża kosmetyczna ceni ziele bylicy pospolitej za silne właściwości oczyszczające i tonizujące, dodając ekstrakty do kąpieli odświeżających oraz płynów do mycia cery tłustej ze skłonnością do wyprysków. Substancje czynne stymulują mikrokrążenie skórne, przyspieszają regenerację mikrourazów i działają antyseptycznie na naskórek. Domowy napar idealnie nadaje się do przygotowywania kojących kąpieli stóp, które błyskawicznie likwidują zmęczenie, pieczenie i obrzęki po długotrwałym chodzeniu. Dzięki właściwościom ściągającym odwar bywa stosowany zewnętrznie jako płukanka zmniejszająca przetłuszczanie się ciemnych włosów, a Codzienne przemywanie skóry łagodzi objawy łojotokowego zapalenia skóry. Suszony surowiec bywa komponentem naturalnych kadzideł o działaniu odstraszającym komary. 

Zalecane środki ostrożności

Ziele bylicy pospolitej, choć znacznie łagodniejsze od piołunu, zawiera niewielkie ilości tujonu, dlatego nie powinno być stosowane w sposób ciągły dłużej niż przez cztery tygodnie. Surowiec jest całkowicie przeciwwskazany dla kobiet w ciąży oraz dla matek karmiących piersią. Ze względu na zawartość goryczy nie należy go przyjmować przy ostrym zapaleniu wyrostka robaczkowego, czynnej chorobie wrzodowej żołądka z nadżerkami oraz przy niedrożności dróg żółciowych. Osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych mogą doświadczyć reakcji alergicznych.

Sposób przechowywania ziela bylicy pospolitej

Surowiec należy przechowywać w suchym, ciemnym i chłodnym miejscu, w szczelnie zamkniętych słoikach z ciemnego szkła lub w metalowych puszkach.

Zalecany sposób spożycia ziela bylicy pospolitej

Napar rozkurczowy

Jedną łyżkę stołową wysuszonego ziela bylicy pospolitej (ok. 2-3 g) zalać szklanką (200 ml) wrzącej wody. Parzyć pod szczelnym przykryciem przez 10-15 minut, po czym dokładnie przecedzić na gęstym sitku. Pić 2-3 razy dziennie po 1/3 szklanki ciepłego naparu na 30 minut przed posiłkiem przy braku apetytu lub taką samą ilość bezpośrednio po posiłku w przypadku wystąpienia wzdęć, bólów brzucha i ciężaru.

Odwar regulujący trawienie

Jedną łyżkę surowca zalać szklanką letniej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować pod przykryciem na małym ogniu przez 2 minuty. Odstawić na 10 minut i odcedzić. Stosować doustnie przy atonii jelit.

Tynktura

50 g suszonego ziela bylicy zalać 500 ml spirytusu 70%. Naczynie zamknąć i pozostawić do maceracji. Po dwóch tygodniach odcedzić i zlać do ciemnej butelki. Przechowywać w chłodnym i ciemnym miejscu. Zażywać kilka razy dziennie po 30 kropli (na cukrze) jako środek wspomagający wydzielanie żółci, ułatwiający trawienie i zwiększający apetyt.

Mieszanki ziołowe z zielem bylicy pospolitej

Mieszanka pobudzająca trawienie

50 g ziela bylicy pospolitej
50 g ziela krwawnika
50 g ziela tysiącznika
50 g liści bobrka
50 g kłącza tataraku

Wszystkie składniki dokładnie wymieszać. 1 łyżkę gotowej mieszana zalać 1 szklanką ciepłej wody i gotować pod przykryciem przez 5 minut. Następnie odstawić na kwadrans do naciągnięcia, po czy, odcedzić. Pić po 2 łyżki do czterech razy dziennie na pół godziny przed posiłkiem na zwiększenie apetytu i jako środek pobudzający trawienie.

Mieszanka żółciopędna

50 g ziela bylicy pospolitej
50 g ziela szanty
50 g ziela pięciornika gęsiego
50 g liści mięty pieprzowej
50 g owoców dzikiej róży
100 g korzenia mniszka lekarskiego

Wszystkie składniki dokładnie wymieszać. 1 łyżkę gotowej mieszanki zalać 250 ml wrzątku, po czym zaparzać pod przykryciem przez co najmniej kwadrans. Po ostygnięciu przecedzić. Pić po 50 ml cztery razy dziennie między posiłkami.