Prawoślaz lekarski – liść prawoślazu

Althaea officinalis L.

ang. marshmallow leaf;
hiszp. hoja de malvavisco;
niem. Eibischblätter;
franc. feuille de guimauve;
ros. лист алтея лекарственного;

Liść prawoślazu to delikatny surowiec roślinny o właściwościach powlekających, stosowany głównie do łagodzenia podrażnień dróg oddechowych oraz wspomagania pracy układu pokarmowego. W odróżnieniu od korzenia tej rośliny, który zawiera skrobię, jej liście dostarczają substancji śluzowych oraz związków o działaniu miejscowo przeciwzapalnym. Napary z liści prawoślazu powlekają gardło ochronną warstwą, zmniejszają częstotliwość bolesnych napadów suchego kaszlu i przynoszą ulgę przy chrypce. To zioło dla każdego, kto zmaga się z podrażnieniem krtani, suchością w gardle, stanami zapalnymi żołądka lub poszukuje bezpiecznego, nieagresywnego środka osłonowego dla dorosłych i dzieci.

Co to jest liść prawoślazu? Opis rośliny – informacje ogólne

Prawoślaz lekarski to wieloletnia roślina zielna z rodziny ślazowatych, dorastająca do półtora metra wysokości. Wykształca duże, potrójnie lub pięciokrotnie klapowane liście o sercowatym lub jajowatym kształcie i nieregularnie ząbkowanych brzegach. Cała powierzchnia liści, osadzonych na dość długich ogonkach, pokryta jest gęstym, szarym, aksamitnym owłosieniem, które chroni roślinę przed nadmiernym parowaniem wody. Gatunek ten pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, jednak jest powszechnie uprawiany w Polsce i Europie Środkowej na plantacjach zielarskich. Surowiec zbiera się przed okresem kwitnienia lub w jego trakcie, zazwyczaj w połowie lata, zrywając wyłącznie zdrowe i w pełni rozwinięte blaszki liściowe. Po zebraniu liście suszy się szybko w zacienionych i przewiewnych suszarniach, aby zachować ich naturalną barwę oraz cenne substancje czynne.

W dawnych wiekach liście prawoślazu były powszechnie stosowanym środkiem w medycynie domowej, służącym do przygotowywania zmiękczających kataplazmów, czyli ciepłych okładów na opuchlizny, rany oraz bolesne wrzody. Medycy i zielarze klasztorni zalecali picie wywarów z zielonych części rośliny osobom wycieńczonym długotrwałymi przeziębieniami, którym towarzyszyło bolesne pieczenie w klatce piersiowej. Sokiem wyciśniętym ze świeżych liści przemywano oparzenia oraz miejsca po ukąszeniach owadów, aby szybko zbić temperaturę tkanki i usunąć obrzęk. Dzisiejsza fitoterapia traktuje liść prawoślazu jako pełnoprawny, łagodny surowiec śluzowy, idealnie uzupełniający działanie korzenia w preparatach ułatwiających odkrztuszanie.

Liść prawoślazu jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszony liść prawoślazu (Althaeae folium).

Skład liścia prawoślazu

Głównym związkiem czynnym surowca są śluzy roślinne, których zawartość w liściach wynosi od 6% do 10%. W ich strukturze obecne są również flawonoidy, kwasy fenolowe, garbniki, niewielkie ilości olejku eterycznego oraz fitosterole i sole mineralne. Kompozycja ta, w przeciwieństwie do korzenia, charakteryzuje się minimalną ilością skrobi, co sprawia, że liście można bezpiecznie zalewać wrzątkiem bez ryzyka zżelowania płynu, zachowując jednocześnie wysoką klarowność naparu.

Właściwości liścia prawoślazu

Wysuszony surowiec ma postać pokruszonych, szarozielonych lub żółtawozielonych liści o charakterystycznej, miękkiej i filcowatej powierzchni wynikającej z obecności gęstych włosków. Zapach suszu jest słaby, naturalny, przypominający zapach wysuszonej trawy lub siana. Napar przygotowany z liści odznacza się łagodnym, lekko mdłym i wyraźnie śluzowatym smakiem, który na końcu przechodzi w subtelną, ziołową nutę bez wyraźnej goryczy.

Jak działa liść prawoślazu

Substancje śluzowe zawarte w liściu prawoślazu po zaparzeniu tworzą wodny roztwór koloidalny, który po wypiciu ściśle przylega do błon śluzowych jamy ustnej i gardła. Warstwa ta skutecznie izoluje podrażnione tkanki przed działaniem czynników zewnętrznych, co hamuje odruch suchego kaszlu i przyspiesza regenerację nabłonka. W przewodzie pokarmowym śluz ogranicza drażniący wpływ kwasu solnego na ściany żołądka, natomiast obecne w surowcu flawonoidy i garbniki wykazują miejscowe działanie przeciwzapalne oraz przeciwskurczowe w obrębie oskrzeli.

Współczesna fitoterapia zaleca liść prawoślazu w leczeniu nieżytów górnych dróg oddechowych, przy suchym, męczącym kaszlu, chrypce oraz zapaleniu migdałków. Regularne przyjmowanie naparów przynosi ulgę pacjentom zmagającym się z nadkwasotą, zgagą oraz podrażnieniami jelitowymi. Surowiec ten jest szczególnie ceniony za delikatność działania, dzięki czemu sprawdza się u osób z wrażliwym przewodem pokarmowym, u dzieci oraz u chorych starszych. Stosowanie liścia jest uzasadnione przy uszkodzeniach śluzówki jamy ustnej, bólach gardła wywołanych suchym powietrzem oraz jako naturalna osłona w czasie infekcji.

Jak stosować liść prawoślazu

Wysuszony liść prawoślazu wykorzystuje się głównie do przygotowywania odżywczych naparów, które spożywane regularnie powlekają gardło i chronią śluzówkę żołądka przed zbyt agresywnym działaniem kwasu solnego. Z powodu obecności śluzów surowiec wymaga parzenia pod przykryciem przez piętnaście minut, co gwarantuje pełne przejście związków koloidalnych do roztworu wodnego. Można go łączyć z podbiałem lub kwiatem dziewanny, co wydatnie wzmacnia osłonowe działanie w obrębie podrażnionych oskrzeli oraz narządów układu trawiennego. Ciepły wyciąg pity małymi łykami szybko redukuje chrypkę i uczucie suchości w ustach, a regularne spożywanie wyciągów z liści prawoślazu pomaga ograniczać stany zapalne przełyku oraz zalecane jest u osób ze skłonnością do wrzodów żołądka.

Z kolei branża kosmetyczna ceni liść prawoślazu za zdolność do intensywnego nawilżania suchej skóry i łagodzenia podrażnień, dodając ekstrakty do kremów ochronnych oraz hipoalergicznych mleczek do twarzy. Substancje śluzowe wyciszają stany zapalne naskórka, likwidują szorstkość i przyspieszają gojenie drobnych uszkodzeń tkanki. Domowy napar idealnie nadaje się do przemywania cery wrażliwej lub jako kojący kompres na spuchnięte powieki. Dzięki właściwościom antyseptycznym odwar bywa stosowany jako płukanka przy stanach zapalnych dziąseł. Surowiec ten jest szczególnie polecany do okładów na odparzenia skóry.

Zalecane środki ostrożności

Liść prawoślazu jest surowcem bezpiecznym i pozbawionym toksyczności, jednak ze względu na tworzenie warstwy śluzowej na ścianach jelit może upośledzać i opóźniać wchłanianie równolegle przyjmowanych leków. Należy zachować odstęp minimum kilkudziesięciu minut między wypiciem naparu a zażyciem preparatów medycznych. 

Sposób przechowywania liścia prawoślazu

Surowiec należy przechowywać w suchym, przewiewnym i zacienionym miejscu, w szczelnie zamkniętych torbach papierowych lub szklanych słojach chroniących przed światłem.

Zalecany sposób spożycia liścia prawoślazu

Napar powlekający na kaszel i gardło

Jedną łyżkę stołową suszonych liści prawoślazu (ok. 2-3 g) zalać szklanką (200 ml) wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem przez 15 minut, po czym przecedzić. Pić 3 razy dziennie po jednej szklance letniego, lekko gęstego naparu między posiłkami w celu osłony gardła lub żołądka.

Płukanka i kompresy przeciwzapalne

Dwie łyżki surowca zalać 300 ml ciepłej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować pod przykryciem na bardzo małym ogniu przez 3 minuty. Odstawić na 10 minut, przecedzić. Stosować do płukania jamy ustnej przy aftach lub jako letni kompres na podrażnioną skórę.

Mieszanki ziołowe z liściem prawoślazu

Mieszanka na suchy kaszel

50 g liścia prawoślazu
50 g ziela szanty
50 g liścia babki lancetowatej
50 g ziela miodunki
30 g kwiatu dziewanny
20 g kwiatu lipy

Składniki dokładnie wymieszać ze sobą. Jedną łyżkę stołową przygotowanej mieszanki zalać szklanką wrzątku, parzyć pod przykryciem przez 15 minut i odcedzić. Pić ciepły napar 3 razy dziennie po pół szklanki przy męczącym nieżycie dróg oddechowych.