Szanta zwyczajna – ziele szanty

Marrubium vulgare L.

ang. white horehound;
hiszp. marrubio;
niem. Gemeiner Andorn;
franc. marrube blanc;
ros. шандра обыкновенная;

Szanta zwyczajna to jedna z najstarszych roślin zielarskich, ceniona przede wszystkim za wsparcie dróg oddechowych oraz pomoc w problemach z trawieniem. Ten wieloletni półkrzew, pokryty gęstym, białym kutnerem, przypomina wyglądem miętę, ale wyróżnia się specyficznym, gorzkim smakiem. Surowiec zbiera się na początku kwitnienia, ścinając górne części pędów wraz z liśćmi, ponieważ to w nich kryją się substancje ułatwiające odkrztuszanie i pobudzające pracę wątroby. Po wysuszeniu szanta służy do robienia domowych syropów na kaszel, naparów poprawiających apetyt oraz naturalnych środków łagodzących wzdęcia i dyskomfort po jedzeniu.

Co to jest ziele szanty? Opis rośliny – informacje ogólne

Szanta zwyczajna to bylina z rodziny jasnotowatych, dorastająca do około 50 centymetrów wysokości. Jej łodygi są czworokątne, wzniesione i bardzo gęsto pokryte białymi, wełnistymi włoskami, które nadają całej roślinie szarawy, niemal srebrzysty wygląd. Liście szanty są okrągławe lub jajowate, o pomarszczonej powierzchni i karbowanych brzegach, osadzone na krótkich ogonkach. Kwiaty są drobne, białe, zebrane w gęste, kuliste nibyokółki u nasady liści, co jest cechą charakterystyczną dla tego gatunku. Roślina posiada mocny, zdrewniały korzeń palowy, pozwalający jej przetrwać na suchych pastwiskach, nieużytkach i przydrożach.

W dawnych wierzeniach szanta uchodziła za roślinę chroniącą przed urokami i truciznami, a her egipska nazwa nawiązywała do bóstw opiekujących się drogami oddechowymi. Tradycyjnie stosowano ją jako główny składnik „cukierków na kaszel”, które podawano dzieciom i osobom starszym przy uporczywej chrypce oraz zaflegmieniu płuc. Zielarki polecały szantę również jako środek na wzmocnienie serca oraz pomoc przy bólach menstruacyjnych i braku apetytu. Wierzono, że gorzki smak rośliny jest oznaką jej wielkiej mocy w oczyszczaniu organizmu ze złogów żółciowych. Do dziś szanta pozostaje surowcem wybieranym przez osoby ceniące tradycyjne, konkretne metody walki z infekcjami dróg oddechowych i problemami metabolicznymi.

Ziele szanty jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest ziele szanty (Marrubii herba).

Skład ziela szanty

Kluczowym związkiem jest marrubiina – substancja goryczowa odpowiadająca za właściwości odkrztuszające i żółciopędne. Ziele zawiera również garbniki, flawonoidy, kwasy fenolowe, ślady olejku eterycznego oraz duże ilości soli mineralnych, w tym potasu.

Właściwości ziela szanty

Wysuszone ziele szanty ma kolor szaro-zielony i wydziela delikatny, aromatyczny zapach przypominający nieco szałwię lub jabłko. W smaku jest bardzo gorzkie i lekko palące, co natychmiastowo pobudza receptory smaku do pracy. Po zaparzeniu daje ciemny, brązowo-zielony płyn o wyraźnym osadzie.

Jak działa ziele szanty

Substancje czynne szanty działają drażniąco na błonę śluzową żołądka, co drogą odruchową zwiększa wydzielanie śluzu w drogach oddechowych i ułatwia jego odkrztuszanie. Roślina ta działa również rozkurczowo na mięśnie gładkie dróg żółciowych, wspomagając przepływ żółci do dwunastnicy i ułatwiając trawienie tłuszczów. Dodatkowo szanta wykazuje właściwości uspokajające rytm serca oraz wspiera organizm w walce z gorączką poprzez działanie napotne i moczopędne.

Współczesna fitoterapia zaleca ziele szanty jako skuteczne wsparcie w leczeniu nieżytów górnych dróg oddechowych, przy suchym i męczącym kaszlu oraz w stanach zapalnych oskrzeli. Regularne picie naparów pomaga rozrzedzić wydzielinę i przywraca sprawność pęcherzyków płucnych po przebytych infekcjach wirusowych. Roślina ta jest również ceniona za pomoc w zaburzeniach odpływu żółci, wzdęciach oraz braku łaknienia, ponieważ gorycze stymulują żołądek do intensywnej pracy. Dzięki właściwościom przeciwskurczowym szanta przynosi ulgę osobom zmagającym się z kołataniem serca na tle nerwowym. Stosowanie surowca jest szczególnie uzasadnione u osób starszych oraz rekonwalescentów, u których naturalne procesy trawienne i odpornościowe wymagają bezpiecznego, ziołowego bodźca.

Jak stosować ziele szanty

W kuchni wysuszona szanta wykorzystywana jest rzadko jako przyprawa do tłustych dań mięsnych, gdzie jej gorycz ułatwia trawienie ciężkich posiłków, jednak częściej służy jako baza do przygotowywania domowych syropów i miodów ziołowych. Można ją łączyć z suszonymi owocami, tworząc napary o specyficznym, korzennym aromacie, które skutecznie rozgrzewają organizm i łagodzą drapanie w gardle. W gastronomii szanta bywa składnikiem tradycyjnych receptur na likiery i gorzkie nalewki żołądkowe, pełniąc rolę naturalnego stymulatora trawienia. W przemyśle spożywczym ekstrakty z tej rośliny trafiają do pastylek do ssania oraz ziołowych napojów gazowanych typu horehound beer, popularnych w krajach anglosaskich. Domowe wywary z szanty pite małymi łykami przed posiłkiem znacząco poprawiają apetyt i zapobiegają bolesnym wzdęciom. Dzięki wysokiej zawartości marrubiiny odwar z ziela jest polecany jako środek wspomagający przy nawracających problemach z odkrztuszaniem u palaczy oraz osób przebywających w zapylonych pomieszczeniach. 

Branża kosmetyczna ceni szantę za właściwości antyseptyczne i przeciwzapalne, wykorzystując wyciągi z ziela w produkcji toników dla cery tłustej oraz kremów łagodzących drobne wypryski. Domowy odwar z rośliny idealnie nadaje się do przygotowania przemywań na skórę z problemami łojotokowymi, co pomaga zmatowić cerę i zwęzić pory. W życiu codziennym regularne płukanie jamy ustnej naparem z szanty pomaga utrzymać higienę dziąseł i niweluje nieprzyjemny posmak w ustach. Suszone ziele szanty można również wykorzystać do przygotowania kąpieli dłoni i stóp, co działa odświeżająco i wspomaga regenerację naskórka po pracy fizycznej. Surowiec ten jest szczególnie skuteczny w formie ciepłych kompresów nakładanych na klatkę piersiową w celu rozluźnienia zalegającej wydzieliny podczas przeziębienia.

Zalecane środki ostrożności

Szanty nie powinny stosować osoby cierpiące na czynną chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy ze względu na stymulację wydzielania kwasów żołądkowych. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego oraz niedrożność dróg żółciowych. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać spożywania surowca, ponieważ może on wpływać na skurcze macicy. Osoby z arytmią serca powinny skonsultować przyjmowanie szanty z lekarzem, gdyż roślina ta może wpływać na częstotliwość tętna.

Sposób przechowywania ziela szanty

Surowiec należy przechowywać w suchym, zaciemnionym miejscu, najlepiej w szczelnie zamkniętym szklanym słoiku lub puszce. Szanta jest wrażliwa na wilgoć, która może powodować utratę substancji goryczowych i psucie się liści, dlatego należy chronić ją przed parą wodną w kuchni.

Zalecany sposób spożycia ziela szanty

Napar z szanty na trawienie

Pół łyżeczki ziela (ok. 1,0 g) zalać szklanką wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez 15 minut. Pić małymi łykami 2–3 razy dziennie na 30 minut przed posiłkiem w celu pobudzenia apetytu.

Domowy syrop na kaszel

Dwie łyżki ziela zalać szklanką wrzątku, zaparzyć, a po przecedzeniu dodać 3 łyżki miodu i sok z połowy cytryny. Przyjmować po jednej łyżce kilka razy dziennie przy trudnościach z odkrztuszaniem.

Domowa nalewka z szanty

100 g ziela szanty zalać 300 ml alkoholu o mocy 50%. Odstawić do maceracji na 14 dni. Po upływie dwóch tygodni przefiltrować, zlać do butelki. Pić do 3 razy dziennie po 5 ml rozcieńczone w 50 ml wody.

Mieszanki ziołowe z zielem szanty

Mieszanka z szantą na kaszel

50 g ziela szanty
25 g liścia podbiału
25 g korzenia prawoślazu
25 g zila ślazu
25 g liścia babki lancetowatej

Wymieszać składniki. Łyżkę mieszanki zalać szklanką wody, zagotować i parzyć 15 minut. Pić ciepły napar przy uporczywym kaszlu oskrzelowym.