Krwiściąg lekarski – ziele krwiściągu

Sanguisorba officinalis L.

ang. great burnet herb;
hiszp. buba;
niem. Wiesenknopfkraut;
franc. herbe de pimprenelle;
ros. трава кровохлебки лекарственной;

Ziele krwiściągu to silny, naturalny środek ściągający, stosowany głównie do tamowania drobnych krwawień, łagodzenia ostrych biegunek oraz zwalczania stanów zapalnych skóry i błon śluzowych. Ta wieloletnia roślina łąkowa zawdzięcza swoje właściwości koncentracji dużych ilości garbników gromadzących się w jej częściach naziemnych. Napary z krwiściągu obkurczają naczynia krwionośne, uszczelniają ściany jelit, hamują rozwój bakterii w przewodzie pokarmowym oraz przyspieszają wysychanie i gojenie się sączących ran. To mało znane, ale niezwykle skuteczne zioło dla każdego, kto zmaga się z nieżytem jelit, obfitymi miesiączkami, krwawieniem z dziąseł lub przewlekłymi problemami skórnymi o podłożu łojotokowym.

Co to jest krwiściąg lekarski? Opis rośliny – informacje ogólne

Krwiściąg lekarski to okazała bylina z rodziny różowatych, osiągająca nawet ponad metr wysokości. Wykształca wzniesione, rozgałęzione u góry, puste w środku łodygi oraz dekoracyjne, nieparzystopierzaste liście złożone z wydłużonych, ząbkowanych listków. Na szczytach pędów roślina formuje charakterystyczne, jajowate lub kuliste, gęste główki kwiatostanowe o ciemnoczerwonej, brunatnopurpurowej barwie, które przypominają krople krwi. Krwiściąg rośnie pospolicie w całej Polsce na wilgotnych łąkach, torfowiskach, w nizinnych zaroślach, przydrożnych rowach oraz na brzegach rzek i potoków.

W tradycyjnej medycynie ludowej krwiściąg był jednym z najważniejszych leków o działaniu przeciwkrwotocznym, co bezpośrednio odzwierciedla zarówno jego polska, jak i łacińska nazwa botaniczna. Dawni medycy polowi i zielarze stosowali świeże, zmiażdżone ziele do tamowania krwi z głębokich ran ciętych, leczenia krwawych biegunek, czerwonki oraz hamowania krwotoków z nosa. Odwarami płukano gardła chorych na anginę oraz przemywano oparzenia i odmrożenia, aby zapobiec zakażeniom bakteryjnym i przyspieszyć odbudowę naskórka. Dzisiejsza fitoterapia potwierdza dawne intuicje, pozycjonując ziele krwiściągu jako doskonały, bezpieczny surowiec garbnikowy o szerokim spektrum działania antyseptycznego i obkurczającego.

Ziele krwiściągu jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszone ziele krwiściągu (Sanguisorbae herba).

Skład ziela krwiściągu

Głównym składnikiem aktywnym surowca są garbniki katechinowe i elagowe, których zawartość w zielu przekracza często 10%. W roślinie obecne są również flawonoidy (kwercetyna i kemferol), kwasy fenolowe, trójterpeny (kwas ursolowy), fitosterole oraz olejek eteryczny. Surowiec charakteryzuje się także znaczną zawartością witaminy C, witaminy K oraz soli mineralnych bogatych w krzem, potas, żelazo i wapń. Wysokie stężenie garbników i witaminy K decyduje o unikalnych właściwościach koagulacyjnych i ściągających tego ziela.

Właściwości ziela krwiściągu

Wysuszony surowiec składa się z pociętych, sztywnych fragmentów łodyg, szarozielonych liści oraz wysuszonych, ciemnobrunatnych, twardych główek kwiatowych. Zapach suszu jest bardzo słaby, swoisty, lekko ziemisty i trawiasty. Napar z ziela krwiściągu ma ciemnobrunatną, lekko czerwonawą barwę oraz intensywny, cierpki, mocno ściągający i gorzkawy smak, który pozostawia w ustach wyraźne uczucie suchości, typowe dla surowców o dużej koncentracji polifenoli.

Jak działa ziele krwiściągu

Garbniki zawarte w zielu krwiściągu denaturują białka na powierzchni błon śluzowych jelit, tworząc gęstą, nierozpuszczalną powłokę, która izoluje zakończenia nerwowe, hamuje stany zapalne i drastycznie ogranicza przesięk wody, co zatrzymuje biegunki. Związki te wykazują silne działanie wazokonstrukcyjne – obkurczają uszkodzone naczynia włosowate, co w połączeniu z witaminą K przyspiesza krzepnięcie krwi i zatrzymuje mikrokrwawienia. Dodatkowo kwas ursolowy i flawonoidy działają silnie przeciwbakteryjnie na szczepy bakterii Staphylococcus (gronkowce) i Streptococcus (paciorkowce), wyciszając infekcje skórne oraz stany zapalne rozwijające się w obrębie błon śluzowych narządów układu trawiennego.

Współczesna fitoterapia poleca ziele krwiściągu przy ostrych nieżytach żołądkowo-jelitowych, nawracających biegunkach bakteryjnych, wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego oraz przy zbyt obfitych krwawieniach menstruacyjnych. Regularne stosowanie płukanek przynosi natychmiastową ulgę w stanach zapalnych jamy ustnej, przy paradontozie, krwawieniu z dziąseł oraz bólach gardła. Surowiec jest ceniony w dermatologii jako środek do walki z mokrymi egzemami, owrzodzeniami i łojotokiem. Stosowanie krwiściągu jest uzasadnione u pacjentów potrzebujących szybkiego miejscowego działania obkurczającego, w profilaktyce hemoroidów oraz przy oparzeniach.

Jak stosować ziele krwiściągu

Wysuszone ziele krwiściągu wykorzystuje się głównie do przygotowywania leczniczych odwarów, które spożywane regularnie pomagają zagęścić treść jelitową i hamują krwawienia z przewodu pokarmowego. Z powodu obecności twardych elementów łodyg i kwiatostanów surowiec wymaga pięciominutowego gotowania na małym ogniu, co umożliwia optymalną ekstrakcję związków garbnikowych do roztworu. Ziele krwiściągu może być łączone z zielem rdestu ptasiego lub liściem jeżyny, co wzmacnia działanie przeciwbiegunkowe. W przemyśle spożywczym wyciągi stanowią składnik herbat funkcjonalnych na dolegliwości jelitowe oraz komponent mieszanek ziołowych na obfite miesiączki. Regularne picie odwaru ułatwia kontrolę wypróżnień, przy czym dla zachowania pełni właściwości wyciągów nie należy słodzić.

Branża kosmetyczna ceni ziele krwiściągu za zdolność do błyskawicznego zwężania porów i hamowania krwawień po goleniu, dodając ekstrakty do toników matujących oraz preparatów po depilacji. Substancje czynne likwidują obrzęki, zmniejszają zaczerwienienia i przyspieszają regenerację pękniętych naczynek krwionośnych. Domowy odwar idealnie nadaje się do przemywania cery z problemem ostrego trądziku oraz jako przeciwłupieżowa płukanka do przetłuszczającej się skóry głowy.  Suszony surowiec można wykorzystać do przygotowania nasiadówek łagodzących świąd w okolicach intymnych. Dzięki właściwościom antyseptycznym odwar bywa stosowany do okładów na sączące się rany, a regularne przemywanie skóry ogranicza potliwość i przywraca właściwy odczyn pH skóry.

Zalecane środki ostrożności

Ziele krwiściągu ze względu na bardzo wysoką zawartość garbników przyjmowane doustnie przez zbyt długi czas może wywołać zaparcia oraz upośledzać wchłanianie żelaza, wapnia i innych składników mineralnych z pożywienia. Z tego powodu kuracja wewnętrzna nie powinna trwać dłużej niż 7–10 dni bez przerwy. Surowiec jest przeciwwskazany dla osób cierpiących na chroniczne zaparcia spastyczne, zakrzepicę oraz zaawansowaną niewydolność wątroby. Kobiety w ciąży i karmiące powinny unikać stosowania doustnego.

Sposób przechowywania ziela krwiściągu

Surowiec należy przechowywać w suchym, ciemnym i przewiewnym miejscu, w szczelnie zamkniętych pojemnikach szklanych lub wielowarstwowych torbach papierowych.

Zalecany sposób spożycia ziela krwiściągu

Odwar przeciwbiegunkowy i ściągający

Jedną łyżkę stołową suszonego ziela krwiściągu (ok. 3-4 g) zalać szklanką (200 ml) letniej wody. Doprowadzić do wrzenia i gotować na małym ogniu pod przykryciem przez 5 minut. Odstawić na 15 minut, po czym dokładnie przecedzić. W przypadku ostrej biegunki pić 3 razy dziennie po 1/3 szklanki letniego odwaru między posiłkami aż do ustąpienia objawów.

Lekki odwar do przemywania oczu

1 łyżeczkę ziela krwiściągu zalać 200 ml fizjologicznego roztworu soli kuchennej. Doprowadzić do wrzenia i gotować przez 5 minut. Następnie odstawić do zaparzenia pod przykryciem na 30 minut. Odcedzić. Schłodzić. Używać do przemywania oczu w zapaleniach spojówek, zapaleniach kanalików łzowych, infekcjach gałki ocznej, nadmiernym łzawieniu.

Mocny odwar do płukanek i okładów

Dwie łyżki surowca zalać 300 ml wody, gotować na wolnym ogniu przez 8 minut. Odstawić na 10 minut pod przykryciem i przecedzić. Stosować zewnętrznie do płukania gardła, przemywania skóry trądzikowej lub nasączania kompresów na rany.

Suchy surowiec

Ziele krwiściągu sproszkować (można zmielić w młynku do kawy). Codziennie spożywać 1 do 2 łyżeczek (można dodać do zupy, sałatki, stosować jako posypkę do ziemniaków, dodatek do twarogu, itp.). Pamiętać, aby popić dużą ilością płynów.

Mieszanki ziołowe z zielem krwiściągu

Mieszanka przeciwkrwotoczna

50 g ziela krwiściągu
50 g ziela tasznika
50 g ziela krwawnika
50 g ziela srebrnika
50 g liści babki lancetowatej

Składniki wymieszać. 2 łyżeczki mieszanki zalać 200 ml wody, zagotować i odstawić do zaparzenia na 30 min. Pić 2-4 x dziennie po 100 ml przy skłonności do krwawień wewnętrznych, przy zbyt obfitych miesiączkach oraz na hemoroidy.

Mieszanka przeciwbiegunkowa

50 g ziela krwiściągu
50 g rdestu wężownika
50 g kłącza pięciornika
50 g ziela przywrotnika
50 g liścia szałwii
50 g kory dębu
50 g ziela mięty

Składniki wymieszać. 2 łyżeczki mieszanki zalać 200 ml wody, zagotować i odstawić do zaparzenia na 30 min. Pić 2-4 x dziennie po 100 ml w zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, wzdęciach, biegunce i w zatruciach pokarmowych.