Tasznik pospolity – ziele tasznika

Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.

ang. shepherd's purse;
hiszp. bolsa de pastor;
niem. Hirtentäschelkraut;
franc. bourse-à-pasteur;
ros. пастушья сумка;

Tasznik pospolity to jedna z najskuteczniejszych roślin hamujących krwawienia, znana przede wszystkim z regulowania cyklu menstruacyjnego i łagodzenia zbyt obfitych okresów. Ta niepozorna roślina, którą spotykamy na niemal każdym trawniku czy polu, zawdzięcza swoją nazwę owocom w kształcie małych, sercowatych torebek przypominających dawne sakiewki pasterskie. Surowiec zbiera się przez całe lato, ścinając zielone pędy wraz z kwiatami i torebkami nasiennymi, unikając jedynie egzemplarzy zaatakowanych przez biały nalot. Po wysuszeniu tasznik staje się podstawą do przygotowywania naparów i nalewek, które szybko obkurczają naczynia krwionośne, pomagają przy krwawieniach z nosa oraz wspierają organizm w powrocie do równowagi po porodzie.

Co to jest ziele tasznika? Opis rośliny – informacje ogólne

Tasznik pospolity to roślina jednoroczna lub dwuletnia z rodziny kapustowatych, osiągająca zazwyczaj od 20 do 50 centymetrów wysokości. Charakteryzuje się rozetą pierzastodzielnych liści przy ziemi oraz wzniesioną, rzadko ulistnioną łodygą, która w górnej części tworzy luźne grona drobnych, białych kwiatów. Najbardziej rozpoznawalną cechą tasznika są jego owoce – spłaszczone, trójkątne torebki o sercowatym wcięciu na szczycie, które gęsto obrastają pęd po przekwitnięciu. Roślina posiada cienki, wrzecionowaty korzeń, który pozwala jej szybko zasiedlać ogrody, miedze i przydroża.

W tradycji ludowej tasznik nazywano „tobołkami pasterskimi” lub „serduszkami” i od wieków stosowano go jako środek pierwszej pomocy przy wszelkich ranach i skaleczeniach. Dawniej świeżo wyciśnięty sok z rośliny zakraplano do nosa, by zatrzymać krwotok, a okłady z pogniecionego ziela przykładano na opuchlizny i siniaki. Zielarki polecały napary z tasznika kobietom zmagającym się z bolesnymi i nieregularnymi miesiączkami, wierząc, że roślina ta ma moc „ściągania” i uspokajania nadmiernego przepływu krwi. Wierzono również, że tasznik pomaga przy dolegliwościach nerkowych i problemach z ciśnieniem. Do dziś surowiec ten uchodzi za bezkonkurencyjny w fitoterapii ginekologicznej oraz jako naturalny środek tamujący drobne krwawienia wewnętrzne i zewnętrzne.

Ziele tasznika jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest ziele tasznika (Bursae pastoris herba).

Skład ziela tasznika

Najważniejszymi składnikami czynnymi są aminy biogenne (m.in. tyramina, histamina i cholina), które odpowiadają za działanie obkurczające naczynia. Ziele zawiera także flawonoidy (kwercetynę, luteolinę), garbniki, kwasy organiczne, witaminy A, C i K oraz sole mineralne bogate w potas i wapń.

Właściwości ziela tasznika

Wysuszone ziele tasznika ma szaro-zieloną barwę i charakteryzuje się specyficznym, nieco nieprzyjemnym zapachem, który przypomina zapach gotowanej kapusty. W smaku jest początkowo ziołowe i łagodne, ale szybko staje się lekko gorzkawe, słone i piekące, co jest typowe dla roślin krzyżowych zawierających glikozydy siarkowe.

Jak działa ziele tasznika

Związki zawarte w taszniku działają obkurczająco na mięśnie gładkie, szczególnie w obrębie macicy oraz drobnych naczyń krwionośnych, co znacząco skraca czas krwawienia. Roślina ta wykazuje również właściwości moczopędne i odkażające drogi moczowe, pomagając w usuwaniu szkodliwych produktów przemiany materii. Dodatkowo tasznik pomaga stabilizować ciśnienie tętnicze krwi – obniża je przy nadciśnieniu i podnosi przy zbyt niskich wartościach, działając regulująco na układ krążenia.

Współczesna fitoterapia zaleca ziele tasznika przede wszystkim przy zbyt obfitych krwawieniach miesiączkowych oraz w krwawieniach międzymiesiączkowych jako środek wspomagający powrót do normy. Regularne picie naparów pomaga ograniczyć bolesność okresów i redukuje uczucie osłabienia wynikające z dużej utraty krwi. Roślina ta jest ceniona za pomoc w drobnych krwawieniach z przewodu pokarmowego, pęcherza moczowego oraz z nosa, działając szybko i bezpośrednio na źródło problemu. Dzięki właściwościom ściągającym tasznik jest stosowany jako wsparcie w leczeniu hemoroidów oraz przy żylakach nóg, gdzie poprawia napięcie ścian naczyń krwionośnych. Stosowanie surowca jest uzasadnione u kobiet w połogu, pod nadzorem lekarza, w celu przyspieszenia regeneracji macicy po porodzie.

Jak stosować ziele tasznika

W kuchni młode, świeże liście tasznika mogą być wykorzystywane jako dodatek do wiosennych sałatek i twarogów, gdzie ich lekko pikantny smak przypominający rzeżuchę ożywia potrawy, natomiast wysuszone ziele służy głównie do sporządzania naparów wspierających układ krążenia. Można je dodawać do domowych mieszanek ziołowych poprawiających metabolizm, gdyż susz uwalnia swoje cenne składniki mineralne podczas krótkiego zaparzania, tworząc bazę dla napojów oczyszczających drogi moczowe. W gastronomii nasiona tasznika bywają używane jako zamiennik pieprzu lub gorczycy w tradycyjnych recepturach na ostre sosy i marynaty do warzyw strączkowych. W przemyśle spożywczym ekstrakty z tasznika są składnikiem specjalistycznych herbatek funkcjonalnych dedykowanych kobietom oraz kropli ziołowych o działaniu przeciwkrwotocznym. Domowe wyciągi z ziela pite małymi porcjami w drugiej połowie cyklu pomagają przygotować organizm do nadchodzącej miesiączki.

Branża kosmetyczna ceni tasznik za jego właściwości obkurczające naczynia krwionośne, wykorzystując wyciągi z rośliny w produkcji kremów do cery naczynkowej oraz balsamów redukujących obrzęki nóg. Wyciągi z ziela są istotnym składnikiem płynów do higieny intymnej oraz szamponów wzmacniających cebulki włosów narażonych na wypadanie z powodu zaburzeń krążenia w skórze głowy. Domowy odwar z tasznika idealnie nadaje się do przygotowania nasiadówek łagodzących dyskomfort w okolicach intymnych oraz okładów na stłuczenia z rozległymi siniakami. W życiu codziennym przemywanie twarzy naparem z tasznika pomaga zamknąć rozszerzone pory i uspokaja cerę z tendencją do pękających naczyniek. Suszone ziele można wykorzystać jako składnik kąpieli regenerujących dla stóp z tendencją do pękania skóry, co przyspiesza zamykanie drobnych ranek. Dzięki wysokiej zawartości witaminy K odwar z tasznika bywa stosowany jako środek wspomagający gojenie podrażnionych dziąseł po zabiegach dentystycznych. Surowiec ten jest szczególnie polecany do robienia zimnych kompresów na nos podczas nawracających krwawień, co przynosi natychmiastowe obkurczenie naczyń.

Zalecane środki ostrożności

Ziela tasznika nie należy stosować w okresie ciąży, ponieważ może wywołać skurcze macicy i doprowadzić do przedwczesnego porodu. Osoby cierpiące na zakrzepicę, nadkrzepliwość krwi oraz przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny bezwzględnie unikać tego surowca. Ze względu na obecność amin biogennych, tasznik nie jest wskazany dla osób z dużą kamicą nerkową bez konsultacji lekarskiej. Nie należy przekraczać zalecanych dawek, gdyż nadmiar może powodować zaburzenia rytmu serca i trudności w oddychaniu.

Sposób przechowywania ziela tasznika

Surowiec należy przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemnikach, w suchym i chłodnym miejscu, z dala od intensywnych zapachów. Ziele tasznika łatwo chłonie wilgoć z otoczenia, co powoduje jego czernienie i utratę aktywnych amin, dlatego najlepiej trzymać je w szklanych słojach z dala od pary kuchennej.

Zalecany sposób spożycia ziela tasznika

Napar przy obfitych miesiączkach

Dwie łyżki suszonego ziela (ok. 6,0 g) zalać szklanką wrzącej wody i parzyć pod przykryciem przez 15 minut. Pić po pół szklanki 2–4 razy dziennie na kilka dni przed oraz w trakcie trwania okresu w celu zmniejszenia krwawienia.

Nalewka tasznikowa (wyciąg alkoholowy)

50 g suszu zalać 250 ml alkoholu 40%. Odstawić na 10 dni, regularnie wstrząsając, a następnie przecedzić. Przyjmować 20–30 kropli w kieliszku wody 3 razy dziennie jako środek wzmacniający naczynia krwionośne.

Miód tasznikowy

50 g suszonego ziela tasznika zmielić na proszek. 1 łyżkę miodu wymieszać z 1 łyżeczką proszku tasznikowego. Spożywać do 3 razy dziennie po jednej łyżce jako środek przeciwkrwotoczny i ściągający.

Mieszanki ziołowe z zielem tasznika

Mieszanka regulująca cykl miesiączkowy

50 g ziela tasznika
25 g ziela krwawnika
25 g ziela ruty
25 g ziela krwiściągu lekarskiego
25 g ziela gryki

Wymieszać składniki. Łyżkę mieszanki zalać szklanką wrzątku i parzyć 20 minut. Stosować przy bolesnych i zbyt obfitych menstruacjach, pijąc 2 szklanki naparu dziennie.