Aminek egipski - owoc aminka

Ammi visnagae fructus

ang. ammi visnaga, toothpick ammi;
hiszp. ammi visnaga;
niem. Bischofskraut;
fran. khella, Herbe aux cure-dents;
ros. амми зубная, Виснага морковевидная;

Aminek, nazywany również kelą egipską lub zębodłubkiem (ze zdrewniałych łodyg wytwarza się wykałaczki), to ciepłolubna roślina zielna uznawana przez specjalistów za śródziemnomorski odpowiednik rodzimego biedrzeńca. nany był już w czasach starożytnego Egiptu, gdzie był tradycyjnie wykorzystywany w medycynie ludowej oraz ceniony za wpływ na układ moczowy. Później nieco zapomniany, renesans przeżył w 1. połowie XX w., gdy z owoców wyizolowano substancję czynną o nazwie kelina. Wówczas wyciąg z owoców aminka egipskiego stał się przedmiotem intensywnych badań pod kątem jego właściwości rozkurczowych, zwłaszcza w odniesieniu do układu oddechowego i krążenia. Był również testowany jako składnik pierwszych środków dopingujących.

Co to jest aminek egipski? Opis rośliny – informacje ogólne

Aminek egipski, podobnie jak swój bliski krewniak aminek wielki, wywodzi się z rodziny selerowatych i należy do roślin zielnych typowych dla strefy śródziemnomorskiej. Na stanowiskach naturalnych spotykany bywa w Azji Zachodniej, Afryce Północnej oraz Europie Południowej, jak również na Wyspach Kanaryjskich i portugalskiej Maderze. Roślina dorasta do 120 cm wysokości, wyróżnia się grubą, dętą łodygą i licznymi rozgałęzieniami zwieńczonymi kwiatami zebranymi w duże, okazałe baldachy. Średnica pojedynczych baldachów może przekraczać nawet 20 cm, co czyni aminka pożądaną rośliną dekoracyjną przydomowych ogródków. Ze względu na niskie wymagania glebowe (ammos w języku greckim oznacza piasek) oraz długi czas wegetacji dochodzący do 210 dni aminek pozostaje łatwy w uprawie w strefach klimatu łagodnego i ciepłego, natomiast ze względu na słabą odporność na przymrozki nie przyjął się w uprawach w krajach Europy Środkowej i Północnej.

Surowiec zielarski

owoc aminka (ammi visnagae fructus) 100%

Skład aminka

Składnikami  czynnymi są związki o charakterze piranokumaryn, w tym kelina i wisnagina, a także pochodne furanochromenonu. W skład surowca wchodzą również glikozydy, flawonoidy (m.in. akacetyna, kwercetyna) oraz olejki eteryczne (około 0,1 - 0,2%, w tym linalol i tymol).

Właściwości aminka

Owoce aminka egipskiego są bardzo drobne i wyglądem przypominają jajowate ziarenka o długości 1,5-2 mm. Mimo tak relatywnie niewielkich rozmiarów dostrzec na nich można nieco jaśniejsze, uwypuklone żeberka. Cechują się ciemnym, brunatno-czarnym zabarwieniem. Ich walory smakowe, opisywane jako ostry i gorzkawy, oraz delikatny zapach, sprawiają, że są tradycyjnie wykorzystywane w regionalnej kuchni i jako element estetyczny.

Działanie aminka

Owoce aminka egipskiego  to surowiec, który od dawna wzbudza zainteresowanie w literaturze specjalistycznej i historycznej ze względu na obecność silnie aktywnych, naturalnie występujących związków, takich jak furanochromony i piranokumaryny. Związki te były intensywnie badane pod kątem ich potencjału relaksującego w odniesieniu do mięśni gładkich. W kontekście historycznego ziołolecznictwa, wyciągi z aminka były tradycyjnie cenione za zdolność do wsparcia procesów skurczowych w organizmie, co w medycynie ludowej odnosiło się głównie do usprawniania komfortu funkcjonowania narządów położonych w obrębie jamy brzusznej oraz dróg oddechowych. Historyczne źródła pisane wskazują także na wartość surowca w zakresie układu krążenia; aminek był tradycyjnie stosowany pomocniczo dla osób, które dążyły do wzmocnienia układu i poprawy obiegu w organizmie, a także w celu wspierania wydolności. Badania naukowe koncentrowały się na analizie zdolności tych związków do korzystnego oddziaływania na światło naczyń krwionośnych. W tradycji ludowej aminek był również wykorzystywany w celu przywracania prawidłowego komfortu oddechowego i łagodzenia stanów podwyższonego napięcia nerwowego. Figurował w literaturze historycznej jako roślina, która może wspierać wydolność i naturalną harmonię organizmu w kontekście problemów związanych z układem moczowym u mężczyzn. Co ciekawe, aminek tradycyjnie znany był również ze zdolności uwrażliwiania skóry na działanie promieniowania UV.

Jak stosować aminek

Aminek w kuchni

Owoce aminka egipskiego to surowiec, który historycznie był używany jako przyprawa w lokalnych kuchniach Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki. Ze względu na swój ostry, gorzkawy i korzenny smak był stosowany w małych, kontrolowanych dawkach. Tradycyjnie dodawano go do pieczywa żytniego i mieszanego (w szczególności wypieków typu Aisz Baladi lub Aisz Mirahrah, a także chleba khobez oraz arabskiej pity), jak również do cięższych potraw mięsnych w celu wsparcia i wzbogacenia ich smaku – historyczne źródła wspominają o użyciu go do aromatyzowania jagnięciny i niektórych duszonych gulaszów warzywno-mięsnych, w szczególności dań typu tadżin, koftów, kebabów, egipskich basila z dodatkiem pomidorów oraz tarb zmielonego mięsa z dodatkiem tłuszczu.

Zalecane środki ostrożności

Naturalne związki zawarte w owocach aminka egipskiego są silnie fotouczulające. Z tego powodu po spożyciu (lub kontakcie zewnętrznym) należy unikać bezpośredniej ekspozycji na słońce i promieniowanie UV przez co najmniej 24 - 48 godziny. Zaleca się stosowanie odzieży ochronnej i kremów z wysokim filtrem UV.

Sposób przechowywania

Zaleca się przechowywanie surowca w przewiewnej, papierowej torebce lub szklanym naczyniu, w miejscu zacienionym, suchym, wolnym od obcych zapachów oraz niedostępnym dla dzieci.

Zalecane sposoby spożycia aminka

Odwar z aminka

10 g owoców aminka zalać szklanką wody. Doprowadzić do wrzenia i gotować na wolnym ogniu przez 15 minut. Następnie odstawić pod przykryciem na kolejny kwadrans. Odcedzić. Spożyć w ciągu dnia.

Nalewka z aminka

100 g owoców aminka zalać 500 ml alkoholu o mocy 40-60%. Naczynie szczelnie zamknąć i odstawić w ciemne i chłodne miejsce na 14 dni. Codziennie wstrząsać. Po upływie dwóch tygodni przefiltrować i zlać do butelki. Chronić przed światłem. Używać w małych dawkach jako dodatek aromatyzujący.

Bibliografia

Farmakopea Polska