Akacja - kwiat akacji - kwiat robinii akacjowej

Robinia pseudoacacia flos

ang. black locust;
hiszp. falsa acacia;
niem. Gewöhnliche Robinie, Robinie, Weiße Robinie, Falsche Akazie;
fran. Robinier faux-acacia, acacia;
ros. робиния ложноакациевая, робиния лжеакация, робиния псевдоакация;

Robinia akacjowa, potocznie i często mylnie określana mianem akacji, stanowi ceniony surowiec zielarski, którego kwiaty są prawdziwym skarbem natury o udokumentowanych właściwościach prozdrowotnych i kulinarnych. W tradycyjnej medycynie ludowej surowiec ten jest doceniany przede wszystkim za potencjał wspierający prawidłowe funkcjonowanie układu trawiennego oraz za działanie tonizujące i wspomagające.

Co to jest akacja? Opis rośliny – informacje ogólne

Robinia akacjowa, zazwyczaj mylnie nazywana akacją (akacje to drzewa odmienne gatunkowo), jest pięknym, dekoracyjnym drzewem, często nasadzanym w parkach, na miejskich skwerach oraz w ogrodach. Choć w sprzyjających warunkach dorasta nawet do 30 m wysokości, wyróżnia się stosunkowo krótkim pniem, z którego wyrastają grube, poskręcane gałęzie, obsypane zielonymi pędami pełnymi liści. Ojczyzną robinii (grochodrzewu) jest prawdopodobnie Ameryka Północna, skąd drzewo przywędrowało na pozostałe kontynenty. Ze względu na łatwość aklimatyzacji, odporność na mróz, niskie i wysokie temperatury oraz susze, współcześnie występuje na całej kuli ziemskiej, za wyjątkiem Grenlandii i okolic podbiegunowych. Współcześnie akacja uznawana jest za chwast. Należy do gatunków szczególnie inwazyjnych, zmieniających uwarunkowania glebowe i tym samym wypierających pierwotną roślinność, dlatego, mimo swoich niewątpliwych walorów ozdobnych, bywa konsekwentnie zwalczana, w szczególności na terenach cennych przyrodniczo.

Robinia akacjowa to krótkowieczne (rzadko dożywające 100 lat) drzewo z rodziny bobowatych. Spośród innych gatunków wyróżnia się charakterystycznym kształtem liści – długich nawet na 30 cm, złożonych z mniejszych, pierzastych listków, których liczba jest nieparzysta i waha się między 9 a 15, wykazujących zdolność do ruchu w zależności od intensywności oświetlenia; jak również imponującymi kwiatami w kształcie zwisających gron o długości dochodzącego do 20 cm. Kwiaty wydzielają intensywny, słodki zapach wabiący owady i należą do miododajnych. Zapylone – na jesieni wydają owoce w postaci gładkich, spłaszczonych strąków, w których zamknięte są nasiona. Właśnie wspomniane strączki dały początek alternatywnej, polskiej nazwie akacji – drzewo regionalnie nazywane bywa grochodrzewem. W medycynie ludowej zastosowanie znalazły wyłącznie kwiaty akacji, które, w przeciwieństwie do pozostałych, toksycznych części drzewa, mogą być spożywane w formie surowej. Ze względu na przyjemny aromat można z nich produkować syropy i nalewki, jak również stosować jako niebanalny dodatek do ciasta (naleśnikowego i na racuchy) bądź dietetycznych sałatek owocowo-warzywnych.

Kwiat akacji jako surowiec zielarski  

Surowcem zielarskim są kwiaty robinii akacjowej (flos robiniae pseudoacaciae) w 100%.

Skład kwiatów akacji

Kwiaty akacji to surowiec wybitnie flawonoidowy. W ich skład wchodzą m.in. robinetyna, robtyna, robinetynidol, leukorobinetynidyna, fizetyna, fustyna, butyna, robteina, buteina, akacyina i kemferol. Ponadto suszone kwiaty obfitują w olejki eteryczne (w tym nerol, piperonal i farnezol), brassinosteroidy (obecne w pyłku kwiatowym) oraz garbniki i kwasy organiczne.

Właściwości kwiatów akacji

Akacja należy do roślin trujących. Toksyczne właściwości posiadają wszystkie części rośliny prócz kwiatów, dlatego bezpośrednio po zbiorze surowca kwiaty są obrywane, pozbawiane szypułek i osi i dopiero suszone. Cechują się jasną barwą (odcienie bieli, szarości i żółci) oraz bardzo ciepłym, przyjemnym, słodkim zapachem. Sczernienie suszu nie jest równoznaczne z brakiem przydatności do spożycia, a świadczy jedynie o tym, że proces suszenia przebiegał zbyt długo i prowadzony był w zbyt niskiej temperaturze.

Jak działają kwiaty akacji

W tradycyjnym zielarstwie ludowym, kwiaty akacji były cenione za ich potencjalny, naturalny wpływ na gospodarkę wodną organizmu. Stosowano je w celu wspierania procesów diuretycznych, które sprzyjały usuwaniu nadmiaru płynów, co w ujęciu historycznym wiązało się z łagodzeniem opuchlizn i odciążeniem stawów. W dawnej medycynie ludowej, ten wpływ na wydalanie był również wykorzystywany w celu wspierania oczyszczania organizmu i prawidłowego funkcjonowania układu moczowego. Historyczne źródła wskazują także na zainteresowanie właściwościami akacji wspierającymi naturalne procesy metaboliczne, gdzie surowiec miał stymulować aktywność enzymów trawiennych oraz wydzielanie żółci, co było uznawane za kluczowe dla sprawnego przebiegu reakcji chemicznych w tkankach. Tradycyjnie używano go również do wspierania naturalnej pielęgnacji skóry w przypadku podrażnień i wykwitów. Ponadto, wyciągi z kwiatu akacji były historycznie wykorzystywane do wspierania naturalnych sił obronnych organizmu, wzmacniania w stanach wyczerpania oraz poprawy komfortu psychicznego – przypisywano im zdolność uspokajania zmysłów, łagodzenia napięć nerwowych oraz wspomagania relaksu przed snem. W zakresie układu krążenia, akacja była ceniona w tradycji ludowej za jej zdolność do wspierania elastyczności naczyń i poprawy ogólnej wydolności organizmu.

Zalecane środki ostrożności

Kwiat akacji uznawany jest za surowiec bezpieczny w stosowaniu, również u kobiet w ciąży oraz u dzieci.

Sposób przechowywania kwiatów akacji

Zaleca się przechowywanie surowca w przewiewnej, papierowej torebce lub szklanym naczyniu, w miejscu zacienionym, suchym, wolnym od obcych zapachów oraz niedostępnym dla dzieci.

Zalecany sposób spożycia kwiatów akacji

Napar z kwiatów akacji

2 łyżeczki kwiatów akacji zalać 200 ml wrzącej wody. Pozostawić do zaparzenia pod przykryciem przez 20 minut, przecedzić. Pić jako aromatyczny, ciepły napój 1-2 razy dziennie. Napar można posłodzić miodem akacjowym. Po schłodzeniu używać zewnętrznie do tradycyjnej pielęgnacji skóry lub jako odświeżający okład.

Nalewka z kwiatów akacji

50 g kwiatów robinii akacjowej zalać 250 ml alkoholu o mocy 40-60%. Pozostawić w ciemnym miejscu do maceracji na 14 dni. Przefiltrować, zlać do butelki. Nalewkę spożywać w małych ilościach (np. 5 ml) jako aromatyczny dodatek do herbaty lub deserów.

Akacjówka (tradycyjna nalewka z kwiatów akacji)

1 litr płatków z akacji zalać ciepłym syropem przygotowanym z 0,5 litra wody i 500 g cukru. Dodać sok wyciśnięty z 1/2 cytryny, wymieszać, pozostawić w ciemnym miejscu na 3 dni. Następnie przecedzić i wymieszać z 500 ml spirytusu. Pozostawić do maceracji na 7 dni. Ponownie przefiltrować, zlać do wyparzonych butelek. Czas dojrzewania nalewki: 6 miesięcy.

Kwiaty akacji w kuchni

Kwiaty akacji mogą być spożywane po w formie surowej. Ze względu na przyjemny aromat można z nich produkować syropy i nalewki, jak również stosować jako niebanalny dodatek do ciasta (naleśnikowego i na racuchy) bądź dietetycznych sałatek owocowo-warzywnych.

Mieszanki ziołowe z kwiatami akacji

Mieszanka wspierająca krążenie

50 g kwiatów akacji wymieszać z 50 g liści miłorzębu, 50 g kwiatów głogu i 50 g owoców głogu. 1łyżkę mieszanki zalać 200 ml wody, doprowadzić do wrzenia i gotować przez 5 minut na wolnym ogniu. Odstawić do zaparzenia na 20 minut, odcedzić. Pić 3 razy dziennie po 100 ml. Mieszankę tę tradycyjnie stosuje się w celu wspierania prawidłowego krążenia. Przed spożyciem należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Bibliografia

Farmakopea Polska