Lipa drobnolistna i szerokolistna – liść lipy

Tilia cordata Mill. / Tilia platyphyllos Scott.

ang. linden leaf, lime leaf;
hiszp. hoja de tilo;
niem. Lindenblätter;
franc. feuille de tilleul;
ros. лист липы;

Liść lipy to cenne, choć rzadziej stosowane uzupełnienie surowca kwiatowego, odznaczające się silnym działaniem osłaniającym, przeciwzapalnym oraz delikatnie diuretycznym i czyszczącym krew. Te charakterystyczne, sercowate liście gromadzą duże ilości związków śluzowych, flawonoidów, garbników oraz krzemionki. Napary i odwary z liści powlekają błony śluzowe przewodu pokarmowego i dróg oddechowych, łagodzą podrażnienia żołądka, stymulują delikatne wydalanie moczu oraz przyspieszają usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii. To sprawdzony surowiec dla osób zmagających się z nieżytami żołądka, stanami zapalnymi jamy ustnej, chrypką oraz jako dodatek łagodzący w kuracjach odtruwających.

Co to jest lipa? Opis liścia – informacje ogólne

Lipa drobnolistna oraz szerokolistna to potężne, długowieczne drzewa z rodziny ślazowatych, wykształcające gęstą, rozłożystą koronę. Ich liście są skrętoległe, pojedyncze, o wyraźnie sercowatym kształcie, piłkowanym brzegu i ostro zakończonym wierzchołku. Liście lipy drobnolistnej są nieco mniejsze (3-6 cm) i posiadają na spodniej stronie w kącikach nerwów pęczki rudych włosków, natomiast liście lipy szerokolistnej są większe (do 10 cm), miękko owłosione z pęczkami białych włosków na spodzie. Drzewa te występują powszechnie w lasach liściastych, parkach i przy drogach w całej Polsce, będąc trwałą częścią naszego rodzimego krajobrazu.

W dawnej medycynie ludowej młode, jasnozielone liście lipy pozyskiwano wczesną wiosną nie tylko do celów leczniczych, ale również jako pożywny składnik głodowej diety – spożywano je na świeżo lub dodawano do zup. Tradycyjni zielarze stosowali napary z liści do łagodzenia „gorąca w żołądku”, zgagi, pęcherzyków na języku oraz jako środek lekko ściągający przy biegunkach u dzieci. Odwarami z liści przemywano trudne do gojenia rany, wrzody, a także robiono z nich okłady na podrażnione i spuchnięte oczy po ciężkiej pracy na słońcu. Współczesna fitoterapia pozycjonuje liść lipy jako surowiec śluzowo-flawonoidowy o działaniu tonizującym, osłaniającym i wyciszającym stany zapalne.

Liść lipy jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest wysuszony, zebrany wiosną lub na początku lata młody liść lipy (Tiliae folium).

Skład liści lipy

Głównymi składnikami aktywnymi surowca są związki śluzowe (do 7%), które po kontakcie z wodą pęcznieją i tworzą ochronne koloidy. W liściach występują duże ilości flawonoidów (rutyna, kwercetyna, tilirozyd), garbniki skondensowane, kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy), kwasy organiczne, witamina C oraz sole mineralne z wysoką zawartością krzemionki i wapnia. Synergia śluzów i garbników warunkuje jednoczesne działanie osłaniające oraz lekko ściągające na błony śluzowe.

Właściwości liści lipy

Wysuszony surowiec składa się z pociętych lub całych, cienkich, matowych liści o barwie od jasno- do ciemnozielonej. Zapach suszu jest słaby, swoisty, lekko trawisty i ziołowy. Napar przygotowany z liści lipy ma słomkowy lub jasnoh bursztynowy kolor oraz łagodny, neutralny, delikatnie słodkawy smak o śluzowatej, powlekającej konsystencji, która miękko wyściela jamę ustną i przełyk.

Jak działa liść lipy

Związki śluzowe zawarte w liściach lipy tworzą lepki, gęsty film ochronny, który przylega do ścianek jamy ustnej, gardła, przełyku i żołądka, osłaniając zakończenia nerwowe przed drażniącym działaniem kwasu solnego oraz toksyn. Flawonoidy stymulują filtrację w kłębuszkach nerkowych, ułatwiając wydalanie wody i zbędnych metabolitów. Garbniki działają miejscowo ściągająco, uszczelniając błony śluzowe i hamując rozwój drobnoustrojów w przewodzie pokarmowym.

Współczesna fitoterapia rekomenduje liść lipy jako środek osłaniający i łagodzący przy nieżytach żołądka, nadkwasocie, zgadze oraz w podrażnieniach błony śluzowej przełyku. Regularne picie naparów przynosi ulgę w suchym, męczącym kaszlu, chrypce oraz stany zapalnych gardła. Surowiec jest ceniony w łagodnych kuracjach oczyszczających organizm, przy lekkich obrzękach oraz jako pomocniczy środek w stanach zapalnych pęcherza moczowego. Ze względu na swoje łagodne działanie może być bezpiecznie stosowany u osób z wrażliwym żołądkiem.

Jak stosować liść lipy

Wysuszony liść lipy wykorzystuje się głównie do przygotowywania powlekających naparów i odwarów, które chronią żołądek i łagodzą podrażnienia gardła. Z powodu dużej zawartości śluzów surowiec ten zalewa się gorącą wodą i pozostawia pod szczelnym przykryciem na dwadzieścia minut, co pozwala substancjom powlekającym w pełni przejść do roztworu. Może być łączony z liściem podbiału lub kwiatem ślazu, co wyraźnie wzmacnia efekt osłaniający na układ oddechowy. W gastronomii wysuszone i sproszkowane młode liście bywają dodawane do zagęszczania sosów, zup oraz jako witaminowy dodatek do zielonych koktajli, natomiast w przemyśle spożywczym ekstrakty stanowią składnik łagodzących herbat "żołądkowych".

Branża kosmetyczna ceni liść lipy za silne właściwości nawilżające, zmiękczające i przeciwzapalne, dodając wyciągi do maseczek do cery suchej oraz toników łagodzących podrażnienia po opalaniu. Substancje czynne redukują zaczerwienienia, wygładzają szorstki naskórek i wspierają odbudowę płaszcza hydrolipidowego. Domowy odwar z liści idealnie nadaje się do przemywania twarzy z tendencją do naczynkowego rumienia oraz do kompresów na przemęczone powieki. W ogrodnictwie rozgniecione liście mogą służyć jako składnik odżywczego kompostu bogatego w wapń i krzemionkę. Suszony surowiec bywa używany w domowych kąpielach parowych do twarzy. Dzięki właściwościom ściągającym odwar bywa stosowany zewnętrznie do przemywania drobnych zadrapań i oparzeń.

Zalecane środki ostrożności

Liść lipy jest surowcem całkowicie bezpiecznym i nietoksycznym. Ze względu na obecność śluzów, które mogą opóźniać wchłanianie innych substancji z przewodu pokarmowego, zaleca się zachowanie co najmniej jednogodzinnego odstępu między wypiciem naparu a przyjęciem syntetycznych leków doustnych. Surowiec może być stosowany przez kobiety w ciąży, matki karmiące oraz dzieci po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Sposób przechowywania liści lipy

Surowiec należy przechowywać w suchym, chłodnym i zacienionym miejscu, w szczelnie zamkniętych pojemnikach szklanych, metalowych puszkach lub papierowych torbach wielowarstwowych.

Zalecany sposób spożycia liści lipy

Napar osłaniający na żołądek i gardło

Jedną łyżkę stołową wysuszonych liści lipy (ok. 2-3 g) zalać szklanką (200 ml) wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem przez 15-20 minut, po czym dokładnie przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po jednej szklance ciepłego naparu między posiłkami przy nieżycie żołądka, zgadze lub podrażnionym gardle.

Odwar ściągający do przemywania skóry

Jedną łyżkę surowca zalać szklanką letniej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować na wolnym ogniu przez 3 minuty. Odstawić na 10 minut i przecedzić. Stosować zewnętrznie do okładów i przemywań skóry.

Mieszanki ziołowe z liściem lipy

Mieszanka "Osłona Żołądka" na nadkwasotę

40 g liści lipy
30 g koszyczka rumianku
30 g liścia babki lancetowatej.

Wszystkie surowce precyzyjnie wymieszać w naczyniu. Jedną łyżkę stołową przygotowanej mieszanki zalać szklanką wrzącej wody, parzyć pod przykryciem przez 15 minut i odcedzić. Pić pół szklanki ciepłego naparu 3 razy dziennie na 30 minut przed posiłkiem przy problemach z żołądkiem i podrażnieniach śluzówki.