Wrotycz pospolity - ziele wrotyczu

Tanacetum vulgare

ang. tansy, common tansy;
hiszp. tanaceto, hierba lombrizera;
niem. rainfarn, wurmkraut;
franc. tanaisie commune, herbe aux vers;
ros. пижма обыкновенная, дикая рябинка;

Wrotycz pospolity to światłolubna bylina typowa dla strefy klimatu umiarkowanego, często spotykana na polskich łąkach, pastwiskach i ugorach. Łatwa do rozpoznania po charakterystycznych, żółtych kwiatach o zapachu nawiązującym do kamfory. Suszone ziele tej rośliny tradycyjnie stosowano jako środek wspomagający walkę z pasożytami, odstraszający owady oraz wspierający trawienie.

Co to jest ziele wrotyczu? Opis rośliny – informacje ogólne

Wrotycz pospolity to silna, wieloletnia roślina z rodziny astrowatych, którą bardzo często można spotkać na przydrożach, nieużytkach i miedzach w całej Polsce. Osiąga wysokość do 150 cm i wyróżnia się sztywną łodygą oraz pierzastymi liśćmi, które przypominają liście paproci. Najbardziej charakterystyczne są jednak jego kwiaty – intensywnie żółte, płaskie koszyczki zebrane w gęste baldachy, które wyglądają jak małe guziczki. Cała roślina wydziela bardzo silny, kamforowy zapach, który jest wyczuwalny nawet z dużej odległości. W dawnych wierzeniach wrotycz uznawano za roślinę magiczną, mającą moc odpędzania złych uroków i chorób od domostw. Wieszano go nad drzwiami lub wkładano do sienników, aby chronił przed insektami. Nazwa "wrotycz" sugeruje, że miał on moc "zwracania" zdrowia lub odwracania nieszczęść. Ze względu na swój charakterystyczny wygląd, ludowo nazywany bywa "dziką jarzębiną" lub "piżmem".

Ziele wrotyczu jako surowiec zielarski

Surowcem zielarskim jest ziele wrotyczu (Tanaceti herba) oraz same kwiaty.

Skład ziela wrotyczu

Głównym składnikiem aktywnym wrotyczu jest olejek eteryczny, w którego skład wchodzi tujon – związek o bardzo silnym działaniu biologicznym. Roślina zawiera również liczne flawonoidy, garbniki oraz gorycze. Ważną grupą substancji są laktony seskwiterpenowe, w tym partenolid. Skład chemiczny uzupełniają kwasy organiczne oraz sole mineralne, które decydują o specyfice tego surowca.

Właściwości ziela wrotyczu

Wysuszone ziele zachowuje ciemnozieloną barwę liści i złocisty kolor kwiatów. Surowiec posiada bardzo intensywny, korzenny i przenikliwy aromat. Smak wrotyczu jest wyjątkowo gorzki, piekący i długo utrzymujący się na języku, co wynika z wysokiej zawartości olejków i substancji gorzkich.

Jak działa ziele wrotyczu

Ziele wrotyczu słynie przede wszystkim ze swojego wpływu na nieproszonych gości w naszym organizmie. Zawarte w nim olejki eteryczne, a zwłaszcza tujon, tworzą środowisko, którego nie tolerują pasożyty układu pokarmowego oraz wszy i świerzbowce na skórze. Roślina ta działa również bardzo pobudzająco na układ trawienny. Silne gorycze zawarte w zielu stymulują wydzielanie soków żołądkowych oraz żółci, co ułatwia rozkład ciężkich pokarmów i zapobiega zastojom w drogach żółciowych. W medycynie ludowej wrotycz był ceniony za zdolność do łagodzenia wzdęć i poprawę apetytu. Stosowany zewnętrznie na skórę, wykazuje właściwości oczyszczające i tonizujące. Ponadto zapach wrotyczu jest naturalną barierą dla owadów – komary, kleszcze i mole omijają miejsca, w których wyczuwalny jest ten aromat. Składniki rośliny wpływają również na poprawę krążenia miejscowego, co tradycyjnie wykorzystywano w okładach na obolałe miejsca.

Jak stosować ziele wrotyczu

Wrotycz w domu i ogrodzie

Współcześnie wrotycz rzadko pojawia się w kuchni ze względu na swoją gorycz i moc, jednak jest niezastąpiony jako naturalny środek ochronny. Suszone bukiety wrotyczu włożone do szafy to sprawdzony sposób na mole odzieżowe. W ogrodnictwie ekologicznym sporządza się z niego wyciągi do oprysku roślin, co pozwala na naturalne zwalczanie mszyc i innych szkodników bez użycia chemii. W pielęgnacji urody odwar z wrotyczu może być stosowany jako silny tonik do przemywania skóry twarzy, szczególnie w miejscach, gdzie pojawiają się wypryski. Warto również wiedzieć, że świeże, rozgniecione liście naniesione na skórę działają jak naturalny odstraszacz kleszczy podczas spacerów po lesie.

Zalecane środki ostrożności

Ziele wrotyczu zawiera naturalny składnik – tujon, który w określonych stężeniach wykazuje działanie silnie aktywne, dlatego surowiec ten wymaga dużej uwagi podczas stosowania. Należy ściśle przestrzegać zalecanych ilości i nie przekraczać wskazanych proporcji. Ze względu na specyficzny skład chemiczny, produktu nie wolno stosować w okresie ciąży oraz podczas karmienia piersią. Surowiec nie jest przeznaczony dla dzieci. Osoby z nadwrażliwością na rośliny z rodziny astrowate (Asteraceae) oraz osoby z predyspozycjami do podrażnień narządów wewnętrznych powinny zachować szczególną ostrożność. Przed zastosowaniem zewnętrznym (np. w formie płukanek lub okładów) należy bezwzględnie wykonać próbę na małym fragmencie skóry, aby wykluczyć reakcję indywidualną. .

Sposób przechowywania ziela wrotyczu

Przechowywać w szczelnym opakowaniu, w miejscu zacienionym, suchym, wolnym od obcych zapachów oraz bezwzględnie niedostępnym dla dzieci.

Zalecany sposób spożycia ziela wrotyczu

Napar z wrotyczu (do krótkotrwałego stosowania)

1 płaską łyżeczkę suszonego ziela (ok. 1,5 g) zalać szklanką wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem przez 15 minut, a następnie przecedzić. Spożywać maksymalnie pół szklanki naparu dwa razy dziennie, nie dłużej niż przez kilka dni.

Odwar do okładów i przemywania

2 łyżki ziela zalać 2 szklankami wody, gotować przez 5 minut. Po wystygnięciu i odcedzeniu stosować do przemywania zmienionej chorobowo skóry lub jako płukankę na pasożyty skóry głowy.

Ocet wrotyczowy na odstraszanie owadów

50 g suszonego ziela zalać 250 ml octu jabłkowego. Odstawić na 7 dni, po czym odcedzić. Rozcieńczać z wodą w proporcji 1:1 i rozpylać na ubranie przed wyjściem do lasu lub na łąkę.

Mieszanki ziołowe z zielem wrotyczu

Mieszanka na odporność ogrodową (oprysk)

100 g ziela wrotyczu, 100 g ziela piołunu, 5 litrów wody. Zioła zalać wodą i gotować 20 minut. Po wystudzeniu spryskiwać rośliny zaatakowane przez szkodniki w celu naturalnej ochrony upraw.

Mieszanka do kąpieli nóg (przy uczuciu ciężkości)

30 g ziela wrotyczu, 30 g liści orzecha włoskiego, 30 g kory dębu. Wymieszać zioła. 3 łyżki mieszanki zagotować w 1 litrze wody. Dodać do miski z ciepłą wodą i moczyć stopy przez 15 minut.

Przepisy użytkowe z zielem wrotyczu

Antymolowe saszetki do szafy

50 g suszonego wrotyczu, 20 g suszonej lawendy, kilka goździków.

Przygotowanie: Zioła wymieszać i wsypać do małych, płóciennych woreczków. Umieścić w szafach i szufladach. Zapach wrotyczu skutecznie zniechęca mole, a lawenda nadaje całości przyjemniejszy aromat.

Naturalny tonik "Czysta Cera"

1 łyżka ziela wrotyczu, 150 ml wody mineralnej, 50 ml soku z aloesu.

Przygotowanie: Wrotycz zaparzyć we wrzącej wodzie pod przykryciem. Gdy wystygnie, odcedzić i połączyć z sokiem z aloesu. Przemywać twarz nasączonym wacikiem raz dziennie wieczorem, aby wesprzeć oczyszczanie skóry. Przechowywać w lodówce do 4 dni.